|

سهیی برسی نهکه دبت لهقان ل ته
بدت
گۆتنهك ـ دبت گۆتنا مهزنان بت ـ ههيه، دبێژت "سهيێ خوه برسى بكه
دا ل دوو ته بهێت".
ئهڤ گۆتنه، ب ئاوايهكێ بهربهلاڤ، وهك رێكهكا ئێكانهيا
پهروهرده و سهرهدهريكرنێ ب مرۆڤێ ئاستنزم رِه، چ ئاستێ جڤاكى،
سياسى، كارگێرِى بت، دهێت كرن. ههتا نهۆ ژی، بياڤهك مهزن ژ ژيانا
مه يا سياسى و جڤاكى گرتييه، رِێيهك سهرهكه يه ژ رِێکێن
كۆنترۆلكرنا يێ ههمبهر. ههلبهت ئهڤان جوونه گۆتنان، باندۆر و
كارتێكرنهكا نهكێم ل سهر كهسان ههيه، كو ببته پالپشت ژ بۆ وان
كهسان كو جوونه سياسهتهكێ پهيرِهو بكن كو ئاڤا خوه ژ ئهڤان
جوونه گۆتنان ڤهدخوت. ژ بهر ئهڤا مه گۆتى، كارێ ژێكڤهكرن و
هلوهشاندن و پهيڤاندنا ئهڤان گۆتن و ههڤۆكان فهر و گرنگه كو
رِامان و پشترِامان و دهلالهتێن ئهوان بهێنه خوياكرن و ههول
بهێتهدان، هندهك گۆتنێن نوو یێن كو دهربرِينێ ژ رِهوشا نوو دكن،
بهێنه ئافراندن و پهيرِهوكرن. ئهزێ ههول بدم، ئهڤ گۆتنا ل سهرى،
هلبوهشينم و ل رِامان و پشترِامان و فهلسهفه و دهلالهتێن ل پشت
ههيين بگهرِم و ئاشكهرا بكم.
ب ديتنا من، د ئهڤێ گۆتنێ ده، سێ* ئالى ههنه، ئهو ژى ئهڤن:
1- گۆتۆ/ شيرهتكار/خودانسهربۆر/ رِهوشهنبير.
2- سه/مللهت/كهسێن بێدهستههلات.
3- خودانێ سهيى/مير/دهستههلاتدار.
نهۆ ئهم دێ ههرسێ ئالييان شرۆڤه بكن و ههڤبهندييێن وان ب ئێكودو
رِه ديار بكن.
شيرهتكار: شيرهتكار، خودان سهربۆره. ئهزموون و سهربۆرهك، د
چاوانييا سهرهدهريكرن و رِهفتارێ ده، ههيه، نهمازه
سهرهدهريكرن ل گهل سهيى/خهلكێ، ئانكۆ ئهڤ كهسێ ب رِۆلێ
شيرهتكارى د ئهڤێ گۆتنێ ده رِادبت، ل دوو سهربۆر و ئهزموونا خوه
يا كهسۆكى و پشتى چهندهها ئاوايێن سهرهدهريكرنێ ل گهل سهيى ب
كار ئانين، گههشتييه ئهوێ باوهرێ كو باشترين سهرهدهرى ل گهل
سهيى داكو ل دوو خودانێ خوه بێت و گوهدارييا وى بكت ئهوه كو برسى
بكت.ههڤۆكا خوه ژى وهسا دارژتييه كو ببته ههڤۆكهك
مهرجدار(جمله شرگيه) و ب ڤێ يهكێ پارچهيا ئێكێ ژ ههڤۆكێ(سهيێ
خوه برسى بكه)دبته ههڤۆكا مهرجدار و پارچهيا دويێ ژ ههڤۆكێ (دا
ل دوو ته بێت)دبته بهرسڤ. وهك تو ببێژى(ئهگهر ته سهيێ خوه
برسى كر، دێ ل دوو ته ئێت) ئانكۆ ئهگهر تو سهيێ خوه برسى نهكى ل
دوو ته نائێت و ب ڤێ يهكێ پرۆسێسا برسيكرنێ بها و گرنگييا خوه ژ وى
ئهنجامى وهردگرت ئهڤێ ددوو رِه دئێت كو ئهو ژى لدووهاتن و
گوهداريكرنه، برسيكرن رِهواييا خوه پتر ژ وێ يهكێ دچهسپينت كو
هاتييه ئهزموونكرن ئانكو دبت ئهڤ شيرهته نه ژ ئهنجامێ هزركرنهك
كووره بهلكوو ژ ئهنجامێ ئهزموونهكێ يه، ئهڤ ئهزموونه ژى،
ئهزموونهك ئێكانهيه، ئهڤ ئهزموونا ئێكانه، مه، ژ هلبژارتنان
بێباردكت ژ بهركو ژ سادهترين تێگههێن هلبژارتنێ ئهوه كو پتر ژ
ئهزموونهكێ، رِێيهكێ،تشتهكێ... ههبت. ئهڤ گۆتنه چو دهم و جهێن
دهستنيشانكرى ب خوه ڤه ناگرت و ههروهسا گهلهك هاتييه گۆتن و
دوبارهكرن و ژ بهر هندێ ژى دبته گۆتنهك رهها و نيڤپيرۆز، ژ بهركو
ژ ميكانيزمێن چێكرنا دهقێ پيرۆز:دهم و جه تێده نهبن و گهلهك
بێته گۆتن و دوبارهكرن. دهمێ دهق بێ دهم و جه بت،دبته دهقهك-
وهك باوهرپێكهرێن وى دبێژن- بۆ ههموو دهم و جه و مرۆڤان ب كێر
دئێت، چو دهليڤهيێ نادته كهسهك دى، سهربۆرهك دى، خوه نيشا مه
بدت و رِاستييا پرۆسهيا هلبژارتنێ نيشا مه بدت و هۆشمهندييێ بۆ مه
چێبكت كو ژ بلى ئاوايێ برسيكرنێ هندهك ئاوايێن دى: مرۆڤانيتر،
دلۆڤانيتر ههنه كو مرۆڤ سهرهدهرييێ ل گهل يێ دى بكت. شيرهتكارى
ژ مه دڤێت ئهم ملكهچ و پێبهندى شيرهتا وى بن و وهك سهربۆرهك
پيرۆز و ئێكانهسهربۆر سهرهدهرييێ پێرِه بكن. شيرهتكار وهك
ميكياڤيلى دئێته پێشچاڤ (ئارمانج رِێ و ئاوايان دورست دكت) ئارمانج:
سه/خهلك ملكهچ و گوهدارى حاكم/دهستههلاتێ بن. رِێ و ئاوا:
برسيكرنه. يا گرنگ ئهوه ئارمانج ب جه بێت، نه گرنگه ئاوايێ
بجهئينانێ هۆڤانه بت، نهمرۆڤانه بت. ئهڤ سياسهتا برسيكرنێ ـ خوه
ل گهل گيانهوهران ژى بت ـ سياسهتهك هۆڤانهيه و د جيهانا مه يا
ئهڤرۆ ده، ژ ههرهسهێنانێ پێڤهتر نائينت.
سه: سه، د ڤێ گۆتنێ ده، نهئامادهيه. ئاخاڤتن ئاراستهى وى ئائێت
كرن، ناڤێ وى خوهسهر، جودا، سهربخوه نائێت**بهلكو ل گهل
جهناڤهكى (خوه) دئێت، ئانكو ههبوونا ناڤێ سهيى ب ههبوونا وى
جهناڤى ڤه بهنده، ئهڤ جهناڤه ههبوونێ ب سهيى ڤه دبهخشت. سه،
ل ڤێ دهرێ، وهك تشتهك، ملكهك هاتييه خوياكرن، ههبوونا خوه وهك
گياندارهك ئازاد و سهربخوه، ژ دهست داييه. دهمێ مرۆڤ، وهك ملك،
كهلوپهل بێته بهرجهستهكرن نه وهك گياندارهك خودان كهساتييهك
ئازاد و سهربخوه، هينگێ مرۆڤى چو بها نامينت و ههر كارهكێ توند و
نهمرۆڤانه ژى ل سهر مرۆڤى بێت كرنێ، ل جهم گرۆپهكا مرۆڤان،
رهوايييا خوه ههيه. ئهڤ سهيه/ميللهته ل بهر نهخشه
وپلانهكێيه كو ئارمانج ژێ گوهدارييا دهستههلاتێ بكت و رێ و ئاوا ژى
برسيكرنه. ئهڤه ژى وێ يهكێ دگههينت كو ههڤركييهك دژوار د
ناڤبهرا سهيى و (خوه) ده ههيه. سهيى دڤێت ژ وێ كونترۆلا دژوارا
دهستههلاتێ دهركهڤت و دهستههلاتێ ژى دڤێت ئهوێ بزاڤێ ههڤسار
بكت و پتر كونترۆلێ ل سهر سهيى بكت.سياسهتا دهستههلاتێ بهرانبهر
سهيى دياره ئهو ژى برسيكرنه لێ سياسهتا سهيى بهرانبهر خودانێ
خوه، نهدياره.
مير/خودانێ سهيى: ههرچهنده، خودانێ سهيى، د ڤێ گۆتنێ ده، جههك
سهرهكه ههيه و ئاخڤتن، ههموو، ژ بۆ وى هاتييه ئاراستهكرن،
بهلكوو گۆتن ب خوه ژى، ژ بهر وى هاتييه دارژتن، لێ ل گهل ڤێ
گرنگييا هه يا مهزن، ئهوى چو گرنگى بهلكو ههبوون ،بێ ههبوونا
سهيى د ناڤ گۆتنێ ده، نينه!! دهمێ مه پهيڤا (سه) شرۆڤهكرى بۆ
مه بێبهايييا سهيى دياربوو، ل ڤێ دهرێ دهمێ ئهم باسێ خودانێ سهيى
دكن ژ نوو بها و گرنگييا سهيى خويا دبت ژ بهركو سه و خودانێ خوه
رِۆلێ ههڤدژان دبينن، ههڤدژ ژى ب ئێكودو دئێنه ناسكرن. بها و
گرنگييا سهيى وى دهمى ديار دبت ههكهر ئهم ناڤێ وى رِاكن، وى دهمى
ژى (خوه)يێ چو رامانا خوه نابت ژ بهركو ئهم نزانن ئهو (خوه)يه
دێ يا كێ بت ئانكو بێ (سه) ئهو (خوه)يه دێ بته خوه يا كێ؟ ب
رِامانهك دى، سه/ميللهت نهبت دهستههلات (مير) نابت ژ بهركو دێ
دهستههلات ل سهر كێ ئێته سهپاندن؟ ههرچهنده، مير، د ڤێ گۆتنێ
ده، رِازيبوون يان نهرِازيبوونا خوه ل سهر شيرهتێ ديار نهكرييه،
لێ مهنتقێ گۆتنێ بياڤهكى ڤهدكت كو مرۆڤ بشێت ببێژت كو جوونه
قايلبوونهك ههيه ژ بهركو مير بێدهنگه و بێدهنگى ژى
جوونهقايلبوونهكه. مير بهرانبهرى شيرهتكارى ساده و ساكاره، نه
خوهدى ئهزموون و سهربۆره، چو سهربۆرێن دى، نه ديتنه، نه
بهيستنه، لهو مهجبووره خوه بدته دهستێ شيرهتكارى. شيرهتكار
خودان سهربۆره، سهربۆر ژى ئانكو زانين، ئانكو جوونهكێ دهستههلاتێ
ئهو ژى دهستههلاتا مهعرفييه. ل ڤێ دهرێ فهره ئهم
ههڤبهركرنهكێ د ناڤبهرا دهستههلاتا سياسى (دهستههلاتا مير) ى و
دهستههلاتا مهعرفى (دهستههلاتا شيرهتكار/رِهوشهنبيرى)ى ده بكن
كا كى ژ ڤان ههردو دهستههلاتان، د ڤێ گۆتنێ ده، زالتره.
دهستههلاتا شيرهتكارى ژ سهربۆرا وى، ژ زانينا وى دزێت، ئانكو
پالپشت و شهنگستهيێ دهستههلاتا وى زانينه و دبت ئهڤ زانينا وى
ئهنجامێ سهربۆرهك پراكتيكى بت يان ژى ژ ئهنجامێ تێهزرين د ديرۆك و
سهربۆرێن دهوربهران ده بت. دهستههلاتا ميرى ژ هێز و ئابۆرێ يه ،
هێزا ميرى پتر وهك هێزهك نووگهاى دهستههلاتا سياسى خويا دبت ژ بهر
هندێ پێويستى ب شيرهتان ههيه. ههكهر ئهم بپرسن : كى ژ ئهڤان
دهستههلاتان ب هێزتره؟ دبت ههبن ببێژن: دهستههلاتا ميرى ب
هێزتره، لێ ههكهر مرۆڤ، تهنێ، د چارچووڤهيێ ڤێ گۆتنێ ده، ههمان
پرسيارێ بكت، بهرسڤ دێ چاوا بت؟ ب ديتنا من ، دهستههلاتا
شيرهتكار/رِهوشهنبيرى (دهستههلاتا مهعرفى) ژ دهستههلاتا
ميرى(دهستههلاتا سياسى) ب هێزتره. د ڤێ گۆتنێ ده، ئاخڤتن ئاخڤتنا
شيرهتكارييه و مير وهك شاگردان گوهدارييا وى دكت، ئانكو مير، د ڤێ
كێليكێ ده، مهجبووره خوه بۆ دهستههلاتا شيرهتكارى بچهمينت.د ڤێ
گۆتنێ ده، دو دهستههلات و دو دووچوون ههنه:دهستههلاتا
شيرهتكار/رِهوشهنبيرى كو مير ل دوو دچت و دهستههلاتا ميرى كو دڤێت
سه/ميللهت ل دوو بچت.
تشتێ مايى ئهم ببێژن ئهڤه: سهيێ جاران وهك خوه نهمايه، ميرێ
جاران ژى بهرهبهره يێ دچته د مهزبهلخانهيا ديرۆكێ ده، يا گرنگ
ئهوه ئهم دژى ئهڤان شيرهتكار/رِهوشهنبيران رِابوهستن و
شيرهتهك نوو ل ميرى بكن و ب دهنگهك بلند ببێژنێ: سهيى برسى
نهكه، دبت لهقان ل ته بدت.
دههمهن:
* ئهڤ ههڤۆكه، وێ چهندێ ژى دگههينت كو دبت تهنێ دو ئالى د ڤێ
ههڤۆكێ ده ههبن ئهو ژى: سه و خودانى سهيى. ب وێ رِامانێ كو ئهڤ
ههڤۆكه، گۆتنا ئێكێ بت كو تهنێ بۆ خوه ڤهدگێرِت، لێ د ههمان دهم
ده، ئهم دشێن وێ چهندێ ژێ ببن كو سێ ئالى نه.
** ههرچهنده ناڤێ سهيى ل پێشييا ڤێ گۆتنێ دئێت كو دبت ژ رهخهكى
ڤه دهلالهتا گرنگى و گرانبهاييێ بدت، لێ پشتى شرۆڤهكرنێ ديار دبت
كو ئهڤه جوونه فێلبازييهكه ئاخڤتن ل مرۆڤى دكت، دهمێ ژ رهخهكى
ڤه، بهاى ددته تشتان و ژ رهخهك دى ڤه، بێبها دكت.
|