Serdar Sindî - seradrsharif@hotmail.com

Zimaî yekgirtoî kurdî u kêşe helpesardekî
Kê demargîr u nawçepereste? Kên ewanî ke deholî zimanî standard u yekgirtoî kurd deqotin? Kên ewaneî ke guêî xwoyan ker kirdotewe u çawî xoyan kur kirdotewe?
Ewanî ke pê le ser ewe radegirin ke zimanî yekgirtoî kurdî debêt soranî bêt, dabeşkirdinî kurdistanîyan le ber çawe, nek yekgirtin. Belê eme rastîyeke ke kurdistan le layen dojminanî neteweêî kurdewe qonax be Qonax dabeşkirawtewe. Belam mafî kurdîş heye ke têşk bêxête ser em rastîye, heta çend kurd bu xoî lem dabeşkirdineweda beşdar butewe? Qeyranî em kêşeye bu layî kê degerêtewe, serkirdekanî kurd yan kesanî rewşenbîr u le xo razî? Weyan hendêk kesî nawçeperest u le xo razî xoyan weko serwerî kurdistan dezanin u ewanî dîke çiyan pênîye? Xem mexo…..kurdistan zor gewretire le Silêmanî….
Eweî ke êsta bas lêweî dekirêt u hendêk le nuser u rewşenbîr u herweha wezaretî perwerde planî bu darştutewe yek lem planeye ke kurdistan dabeş birkridrêt. Eger wa bêt min her lêrewe dan be we denêm u delêm min hez dekem ême dan bew rastîye binên ke welatêk be nawî kurdistan nîye, belko
do netewe ke beşek lew netewaneî Mesopotamya pêk dênin. Emeş mêjo selmandoyetî.
1- Kirmanc
2- Soran
Lêreda eme dête ber dest ke be helbijrartnî zaraweî soranî weko zimanî fermi u starndarî kurdî serkirdayetî kurdî danî be we nawtewe ke debêt kurdistan bibête do beş le layen zimanewenîyewe. Bêcge le weî ke le layen coxrafyewe kurdistan le 4 beş pêkhatotewe.
Zimanî yekgirtoî neteweî kurd sereta nek be sepandinî yek le şêwezarekanî zimanî kurdî be ser hemu neteweî kurd da dête arawe, belko yekem bernameî ke bête darştin debêt bîr le be kar hênanewey yek şêweî pîtî kurdê bête kirdin. Eme le rewanga u dîtneweî min yekem hengawî polîn debêt bu yekxistineweî zimanî kurdî u be standarkirdinî em zimane pir buha w pir wate. Ême ç nuser, rewşenbîr u ç kesayetî sîiyasî debêt xoman le demargîrî u nawçegerî durbixeîn. Min zor rêzim heye bu ew berêzaney ke bîr le yekgirtineweî zimanî kurdî deken, herweha bu bîr u buçunekanî em berêzane. Belam eweî ke min têbînî dekem u dête ber çaw, em berêzane her weku kurdistanî gewreyan le bîr kirdibêt u xuyan le naw çwardîwarî jorî malewe zinadnî kirdbêt u pê le ser ewe radegirin ke îla bila debêt şewezarî soranî bibête zimanî fermî gelî kurd. Herçî Muhsin Ciwamêr le bareî zimanî yêkgirtî kurdî delêt diroste, dîtinewe u rewangehekî taybet be ka Elî Birifkan (saytî ronakî) ye. Lew bawereş dam ke hemu kurdek xawen ew bîr u bawere nîye.
Ber le weî ke dehol u zorna bu zimanî yekgirtoî kurdî lêbête dan, debêt bîr le we bikirêtewe ke be şêweyek le şêwekan neteweî kurd pêkewe girêbidrêt. Eweî ke lêreda girînge helbijartrnî pêtî nusîne. Emro neteweî kurd be do pêtî – erebî u latînî- denusêt u dexwênêt. Emeş bu xoî kêşeyekî gewreye, ke bute huî dabiranî kurd le yektir le layen rewşenbîrî, kulturî u komelayetîyewe. Em rewşe debêt goranî be ser da bêt, ber leweî ke bîr le zimanî yekgirtoî kurdî bête kirdin. Eme be serkridayetî siyasî kurdî le başurî kurdsitanîş çareser nakirêt.

Serkirdayetî kurdî le başurî kurdistan debêt bizanêt ke ew tenya le layen gelî kurdî danîştuî yek le beşekanî kurdistan bunete xawen deselat, nek hemo kurdistan.
Seretayî darştin u yekgirtinî zimani kurdi be yekgirtnewei pêtekaniu kurdî bedê dêt. Katê ewe hattewe ke kurd le layeni nusînewe xoê le Fars u ereb cia bikatewe. Heta em qeyrane le naw kurd da çareser nekirabêr, be zehmet detwanrêt ke bas le yek zimanî standardî kurdî bikrêt, katêk Nîweî netweî Kurdistan( bakurî Kurdistan, u başurî biçuk) le layen nusîn, rewşenbîrî u rageyandinewe le başurî Kurdistan u rojhelatî Kurdistan cîa kirabêt. Gelî kurd be giştî agaî le nîweî kurdistanî nîye u keşêk bu danostandin le nawbeynî gelî kurd da drost nebutewe. Heta em kêşeye çaresernekridrêt kurd natwanrêt bas le neteweyekî yekgirto bikat. Belko eweî ke le êsta le başurî kurdistanewe rodedat, nek pêkewegirêdanî kurdistane, belko parçekirdinî Kurdistan be do beş, ewîş Soranî u Kirmancî. Beş behalî xum min hîş girftêkim nîye eger bêt u kurdiş weku netewekanî dike xawen 1, 2, 3 we yan 4 dewlet bêt. Eme bu xoî le rewangeî min kêşekanî kurd kemtir dekat. Ew katîş kurd nek tenya yek zimanî debêt, belko debête xawen do zimanî fermî, ke pêkhatodebêt le Soranî u Kirmancî. Emeş bu xoî karesat nîye.
Le ber em huye bu carî yekem debêt kurd bîr le darştinê Pêtêkî xwêndin u nusînî hawbeş bikat. Nek her yek le şuwên u malî xoî deholêk be nawî zimanî standar u yekgirtoî kurdî lêbidat. Nebunî pêtî hawbeş astengêkî gewreye le yekgirtineweî zimanî kurdî u bigre yekgirtneweî rêzekanî gelî kurdî dorst kirdotewe ke debêt lem kateda em astengane wêranbikirdrên. Standardkirdineweî Pêtî nusîn u xwêndineweî kurdî debête huî sudê u mifayekî yekcar gewre bu netewey kurd. Ler ber eme pêwîste ke rewşenbîran u pênusanî Silêmanî hanêk be xoyan biden ke le gel beşekanî dîkey kurdistan rêk bikewin. Emey ke êsta debînrêt u piraktîk dekirêt sepandinî Împratoryayî Silemnî ye le ser hemu kurdistan. Belay minewe zor girînge ke bayex be hemu kurdistan bidrêt, nek tenya kurdistan le rewangeî silêmanêyewe çaw lêbikirdrêt.