سه‌بری سلێڤانی : رۆماننڤیس

وه‌سیه‌تنامه‌

دوهی:

بێ دلێ خوه‌ ڤیا ڤه‌ده‌ر ببت، چه‌ندێ نیزیکه‌ ئه‌ها هنده‌ دویر ببت، یان ژ بیرهاتنێن دلسۆژ بره‌ڤت. وه‌ک پار و پیرار، هنده‌ک کاغه‌زێن سپی ل گه‌ل خوه‌ برن دا کو بوویه‌رێن زندی تۆمار بکت و به‌رمایا دیرۆکا خوه‌ و ته‌ بنڤیست به‌ری کو خاترا خوه‌ بخوازت. وه‌ک دیله‌کێ پشتی ئازادبوونێ، ب گاڤێن گران بێده‌را به‌رین ده‌رباز دکت و به‌ر ب ره‌زێ دارهناران ددت رێ. ب دێمه‌کێ مه‌لوول، پالا خوه‌ دا دارهناره‌که‌ قرقچی، ئێکه‌مین نامه‌ هاته‌ بیرا وی ده‌مێ کو ته‌ نڤیساندی: "نامه‌یا ته‌ فره‌کا بایێ هینکه‌ بۆ دارهناره‌که‌ قرقجێ..."، سه‌رێ خوه‌ هه‌ژیاند، ب هه‌ردوو چاڤێن قه‌رمی به‌رێ خوه‌ دا تاڤسۆرکێ کا چاوان وه‌ک جهێ برینێ خوه‌ ددت ئێک! دوو – سێ کاغه‌زێن سپی کرنه‌ کفن و جه‌نده‌کێ خوه‌ ل سه‌ر رائێخست. ئابرویێن خوه‌ گه‌هاندن هه‌ڤدو، هزرێن خوه‌ د ئاخڤتنێن به‌رێ ده‌ کرن. گه‌له‌ک ئاخڤتن هاتبوون کرن، به‌لێ چه‌ند ژ وان راست بوون و چه‌ند ژی نه‌راست بوون؟ ئه‌رێ یار... دبێژن راستی نه‌ یا پیرۆزه‌ به‌لێ رێکا وێ پیرۆزه‌!

لێ ئه‌ڤرۆ، ب تنێ ئه‌ڤرۆ، گوهێ خوه‌ نه‌ده‌ ئاخڤتنێن ده‌م ب سه‌ر ڤه‌ چوویی. بلا بێژن کچێ دینێ تۆ دبینی چاوان وی قه‌یبله‌نامه‌یا خوه‌ گوهۆری و بوو مورته‌د ل سه‌ر ته‌ریقه‌تێن عشقا ته؟ بلا بێژن بۆ خوه‌ ل عشقه‌ک دی دگه‌رت، بلا بێژن ژ ته‌ تێر بوو، بلا بێژن ئه‌و ژی زه‌لامه‌که‌ و عشق ل جه‌م وی ژی پاوانکرنه‌، بلا بێژن بۆ خوه‌ تۆ دڤیایی، بلا بێژن یا دناڤبه‌را ته‌ و وی ده‌ نه‌ عشق به‌لێ بایه‌ک بوو فه‌له‌کێ ل گه‌ل خوه‌ هینا و ل گه‌ل خوه‌ بر...! بهێله‌ بلا بێژن... تۆ ب سه‌رێ وی، چ بێژن بلا بێژن. به‌لێ هه‌گه‌ر تۆ تۆ بی، هینگێ دکاری گوهێ خوه‌ نه‌دی وان چونکی هه‌ر ئه‌و بوون، ل تاڤزه‌رکێ رۆژا ته‌ ڤه‌مراندن، هه‌ر ئه‌و بوون د وه‌رزێ بوهارێ ده‌ گولدارێن ته‌ هه‌لوه‌راندن و خه‌جخه‌جۆکێن ئاڤێن ته‌‌ چرمساندن، هه‌ر ئه‌و بوون ل به‌ر نالین و فیغانا ته‌ سه‌ما سینۆران رادگه‌هاندن، هه‌ر ئه‌و بوون خوه‌ ل پشت تیپێن ناڤێ ته‌ دقورساندن، هه‌ر ئه‌و بوون وار و وه‌لات ل ته‌ کرنه‌ مه‌نفا، هه‌ر ئه‌و بوون گولێن سۆر پێشکێشی ته‌ دکرن و کانیکێن بیریکرنا ته‌ تژی که‌ڤر دکرن‌، هه‌ر ئه‌و بوون تۆ ڤه‌مراندین و ژنوی دخوازن ببن چراک د زولوماتا ته‌ ده‌. چ بێژن بلا بێژن، به‌لێ تۆ ژی بێژه‌ وان: ئه‌و لاوکێ سلیڤی یه‌، هێژ زندی یه‌، حه‌یرانی منه‌، عاشقێ بێهنا به‌ده‌نا منه‌، ب تنێ د نڤێژگه‌ها من‌ ده‌ دچیت سوجدێ و ب تنێ ل دۆر به‌رێ به‌یتا من ته‌وافێ دکت. ب تنێ ئه‌و د میحرابا چاڤێن من‌ ده‌ سینۆرێن ترس و شه‌رمێ دبه‌زینت... و هه‌ڤساری وه‌ دقه‌تینت.

بێژه‌ وان: لاوکێ منه‌ و ل سه‌ر دینێ منه‌.

*   *  *

ڤێ ئێڤارێ، ل باکووری دلکۆکی ته‌، وی دڤێت خوه‌ ژ بیر ڤه‌ بکت، یان ب ته‌مامی هشیار ببت.‌ ل هه‌مبیزێ ده‌شتا به‌رین، وه‌ک جادۆکه‌ره‌کێ، ده‌ستێ خوه‌ ڤالا گه‌هانده‌ پاخلا خوه‌ به‌لێ پشتی ده‌رێخستی شویشا شه‌رابێ ل به‌ر تیرێژێن وه‌ستیایی ته‌یساند. پاشی ده‌ست هاڤێت جگاره‌یه‌کێ ژ پاکێتا سۆر، جگارا دوماهیێ بوو، نه‌ڤیا هلکت، به‌لێ شیا هلکت، ب زلکێ شخارتێ هلکر و های ژ خوه‌ نه‌ما هه‌تا کو سه‌رتلیا وی گه‌رم بوویی. پشتی چه‌ند نه‌فه‌سان، ئاسۆ تێکده‌ سپی بوو، چاڤێن خوه‌ ڤه‌کرن، دیت کو تۆ ل هنداڤ سه‌رێ وی راوه‌ستیایی  و ب ده‌نگێ خوه‌ یێ تژی مێیاتی دبێژی: "کا ماچه‌که‌ تام جگاره‌ بده‌ من هه‌ی ئه‌ز ب گۆری..."، به‌رێ خوه‌ وه‌رگێرا به‌لێ دیسان تۆ دیتی، دیسان ده‌نگێ ته‌ هات، ته‌ گۆت: "هندی هند ژ ته‌ خه‌ریبم، من خوه‌لییا جگارێن ته‌ هلگرتییه‌ و ده‌م بۆ ده‌می بێهن دکمێ...".

*   *  *

هه‌رجار دگرنژی به‌لێ وێ ئێڤارێ ببوو په‌یکه‌ر. بۆ خاترا ته‌ دخوازت دیسان بگرنژت، به‌لێ زه‌نگه‌لۆرا وی تژی بوو ژ گریانێ، بێده‌نگی ببوو په‌رده‌یه‌ک، ئه‌زمانێ وی شکه‌ستبوو. فره‌ک ل شه‌رابێ دا، هاته‌ بیرا وی ده‌مێ کو سویلاڤێن شه‌رابا وی بوونه‌‌ رویباره‌ک و ل ناڤ پر و دۆل و نهالێن له‌شێ ته‌ دهه‌رکی و ته‌ ب مهره‌داری دگۆت: "من بئالیسه‌"، هه‌ردوو پێن خوه‌ ل ئه‌ردێ چکلاندن و سه‌رێ خوه‌ بلند کر هه‌تا کو گه‌هانده‌ ئاسمانان. دڤیا تشته‌کێ بێژت به‌لێ نزانی ب کیژان زمانی. قیژییه‌ک ڤه‌دا و رهـ و ده‌مارێن ستۆیێ وی وه‌ک تیره‌ماران خوه‌ ل هه‌ڤ ئالاندن. ده‌نگێ قیژییا وی هه‌رتشت راوه‌ستاند ب خوه‌ ده‌م ژی.

*   *  *

خه‌لک کاغه‌زێن سپی دنڤیست، به‌لێ وێ ئێڤارێ ئه‌وی ب ده‌نگه‌کێ نزم دخواندن. ده‌م بوو کو وه‌سیه‌تناما خوه‌ بنڤیست و مالئاڤاهیێ ل ته‌ و هه‌رتشتێ به‌ده‌و و جوان بکت. هنده‌ک پارچه‌ ژ خوه‌ هێلان د بن سیها دارهنارا قرقچی ده‌، به‌لێ ئه‌و و گاڤێن خوه‌، هه‌سره‌تێن خوه‌ و خه‌ریبیا ته‌ و ئاهینکا ته‌، پێکڤه‌ به‌ر ب رۆژێ ڤه‌ چوون به‌ری کو ئاڤا ببت. دیاره‌ کو ژ سه‌فه‌ر و ئێستگه‌هێن خوه‌ خه‌ریب ببوو له‌ورا چوو.

چوو... و هه‌ر گاڤه‌کێ کاغه‌زه‌ک سپی ژێ که‌ڤت: ل سه‌ر هه‌ر کاغه‌زه‌کێ تیپه‌کا ناڤێ ته‌ یێ پیرۆز بوو.

ئه‌ڤرۆ:

بزانه‌ کو ئه‌و نه‌بوو‌ ئه‌کیلیس چونکی که‌س نه‌بوو هیکتۆر، هیکتۆربوون که‌فیل بوو کو ئه‌کیلیسبوون په‌یدا ببت، به‌لێ دناڤبه‌را هه‌ردوویان ده‌ پریامه‌ک هات و گۆت: هه‌رکه‌س دیرۆکا خوه‌ بنڤیست!

*   *  *

کا گوهێ ته‌...

ب خاترا ته‌...، ب خاترا هه‌می گولیگه‌نمێن ده‌شتا وه‌، ئێدی بلا بێ وه‌‌‌ به‌ژنێن خوه‌ ل به‌ر بایێ سه‌رێ ملان بادن، ب خاترا گیایێ بهاری و کولیلکێن سۆر، ئێدی بلا ل دوو عاشقێن دی بگه‌رن، خوه‌ د ناڤ ده‌ درێژ بکن و زه‌مانی کورت بکن. ب خاترا وان کێلیکێن ده‌می، وه‌ختێ کو وه‌‌ ل ناڤ تاکێن که‌سک و دلۆپێن زه‌لال و ئاخا سۆر دکر غار، ده‌ستێن وه‌ ل پێشییا پێنگاڤێن وه‌‌ به‌ر ب زندیبوونێ دبه‌زین و که‌سێ نه‌دویرییا خوه‌شییا وه‌‌ تێک بدت. ب خاترا سیبه‌رێن دارکاژان... وای! چه‌ند جاران ته‌ سه‌رێ خوه‌ ده‌ینات سه‌ر ملێ وی، چه‌ند جاران به‌ده‌نا ته‌ بوو سه‌ندریکا سه‌رێ وی! ب خاترا وان گاڤێن تژی ترس ل ناڤ جهێن تژی سانسۆر، تژی پۆلیس و تژی ساوێر. ب خاترا دیوارێن سپی وه‌ختێ کو وه‌‌ خوه‌ ل خاچ دایی، ب خاترا سترانێن شه‌ڤێ و پسته‌پستا وه‌‌ ل ناڤ نڤینێن تافێلکرنێ، ب خاترا هه‌می ده‌لیڤێن زندیبوونێ.

*   *  *

ب خاترا ته...

ب خاترا بارانا سه‌رمه‌ستیێ، ب خاترا به‌رده‌وامییا ره‌ڤینێ، ب خاترا جهێن بلند ژ بلندییا کبریائێن وه‌‌. بیرا ته‌ دهێت ده‌مێ کو ته‌ دگۆتی وی: " ئه‌ز و تۆ، پێکڤه‌ گه‌هشتن جهه‌کێ کو ئێدی که‌سه‌ک دی ناگه‌هیتێ...؟"

 ب خاترا شه‌ڤێ و ئاگرێ هناڤێن وه‌، ‌ب خاترا دارهنارکێن قرقچی و بایێن هینک، ب خاترا گومانێن کوژه‌ک و باوه‌رییا لاواز، ب خاترا مه‌سافاتان و قه‌سیده‌یێن ژ کچینییێ هاتینه‌ ئێخستن... وه‌ی چه‌ند دلێ من ب وان قه‌سیده‌یان دشه‌وتت! ب خاترا سه‌فه‌رێن بێ داوی و ئێستگه‌هێن لخوه‌گه‌ریانێ، ب خاترا گرنژین و ئاخینک و دلۆپێن خوێدانێ، ب خاترا که‌نی و بشکورین و پێلێن شه‌رم و گریانێ، ب خاترا ئیسک و رۆندکان ل ده‌مێ فرینێ، ب خاترا گازنده‌ و هه‌می رێکێن په‌شێمانی و یه‌مانێ، ب خاترا هه‌ناسێن پایزی و کونیلێن ته‌ر ژ ره‌نگێ ئه‌رخه‌ڤانێ، ب خاترا ده‌مێن به‌رته‌نگ، ب خاترا رۆژێن بێ ره‌نگ، ب خاترا ئاینده‌یێ دره‌نگ، ب خاترا قه‌ید و به‌ندێن زندانێ، ب خاترا ئه‌و زارۆکا ته‌ دناڤ خوه‌ ده‌ ئه‌نفال کری، ب خاترا سێڤ و قه‌ره‌فل و سه‌رسالێن حرمانێ، ب خاترا ته‌ ئه‌ی مرنێ... ب خاترا ته‌ ئه‌ی ژیانێ.

*   *  *

سوبا:

دیاره‌ کو ده‌ستپیکا دوماهیکێ یه‌، له‌ورا ژی ب ترس و ساو دبێژت: خوه‌ ئاماده‌ بکه‌ بۆ ئێشه‌که‌ ئه‌به‌دی ماده‌م کو ته‌ نه‌ڤیا بۆ خوه‌شییه‌که‌ سه‌رمه‌دی خوه‌ ئاماده‌ بکی. به‌ری ئێش و خوه‌شیێ، خوه‌ فێری ( خوه‌ئاماده‌کرنێ) بکه‌. ئێدی دوودل نه‌به‌، ئێدی سه‌رێ خوه‌ ل به‌ر بایێ گومانێن ڤالا نه‌ته‌وینه،‌ ئێدی مافێ په‌نابه‌ریێ نه‌خوازه‌، ئێدی رۆژ د بێژنکێ ده‌ ناهێته‌ ڤه‌شارتن. ئێدی تۆ ژی وه‌کی وان چو گۆتنان نه‌ڤه‌هینه‌. ما نابێژن سه‌د گۆتن ب گۆری کریاره‌کێ بن؟ کی چ بکت، یان چ بێژت، به‌لێ تۆ ببه‌ خوه‌دانا خوه‌ و ب خوه‌ دیرۆکا خوه‌ بنڤیسه... پریامی گۆت: هه‌رکه‌س دیرۆکا خوه‌ دنڤیست! ئه‌رێ هه‌ی مه‌ده‌دا غه‌وسێ ده‌شتێ: هه‌رکه‌س... ب خوه‌... دیرۆکا... خوه...‌ دنڤیست! به‌لێ ل ڤی وه‌لاتی کی بۆ کێ دنڤیست؟... ئه‌ها سوبا، ئه‌و ژی دێ به‌رمایا دیرۆکا خوه‌ ل گه‌ل ته‌ نڤیست. به‌لێ ژ ڤێگاڤێ و هه‌تا سوبا سه‌فه‌ره‌که‌ و ئیستگه‌هه‌که‌، بلا ببت سه‌فه‌ر و ئێستگه‌ها دوماهیکێ. گه‌رده‌نا ته‌ ئازا یه‌، تۆ ژی گه‌رده‌نا وی ئازا بکه‌ کو، ئێدی بێ ته‌ ئه‌و دێ فرت، ئێدی بێ ته‌ ئه‌و دێ مرت. به‌لێ دنیایه‌ هه‌گه‌ر پێژنا وی هات، سه‌رێ خوه‌ بلند ... بلند بکه‌ و بگرنژه‌، بێژه‌: راستی بوو.

*   *  *

ئه‌ڤه‌ ئه‌و چوو یار... ئه‌ڤه‌ ئه‌و به‌ر ب سه‌فه‌را داوییێ چوو، نزانت کا دێ چ ب سه‌رێ وی هێت! ئێکه‌م جاره‌ بێ ته‌ سه‌فه‌رێ بکت... ئه‌ڤه‌ ئه‌و چوو و به‌ری بچت دێ وه‌سیه‌تناما خوه‌ نڤیست و به‌ری وێ بنڤیست دخوازت بێژت کو درێژترین سه‌فه‌ر د ژیانێ ده‌، دناڤبه‌را ئه‌نیا وی و جاڤێن ته‌ ده‌ بوو. خوه‌شترین سه‌فه‌ر دناڤبه‌را ناڤک و ئه‌رزنکا ته‌ ده‌ بوو. جوانترین سه‌فه‌ر ده‌مێ کو وی دهه‌مبێزا ته‌ ده‌ خوه‌ هنداکری. دژوارترین سه‌فه‌ر، وه‌ختێ کو ته‌ ئه‌و کریییه‌‌‌ پشتا خوه‌ و به‌رێ خوه‌ دایه‌ دیواری. سپیترین سه‌فه‌ر، ل سه‌ر سینۆرێن سۆر و ره‌ش بوو. تاریترین سه‌فه‌ر گاڤا کو ته‌ ل وی دنێری و چاڤێن خوه‌ دنقاندن. باشترین سه‌فه‌ر، ده‌مێ کو هوین هه‌ردوو پێکڤه‌ گه‌هشتین جهه‌کێ کو - ب شه‌هده‌کییا ته‌ - که‌س نکارت بگه‌هیتێ. نه‌خوه‌شترین سه‌فه‌ر، هێژ ئه‌و یێ کارێ خوه‌ بۆ دکت.

وه‌سیه‌تا وی:

1-      بێقام ژ ته‌ حه‌ز کر، ئه‌ڤجار چو که‌سێ ئه‌و بڤێت بلا ژ ته‌ حه‌ز بکت هندی هند تۆ هێژایی.

2-      ‌بهێله‌ هه‌رکه‌س دیرۆکا خوه‌ بنڤیست، به‌لێ نه‌هێله‌ که‌سه‌ک پێش ته‌ ڤه‌ دیرۆکا ته‌ بنڤیست.