بهرههم - نڤیسار
زایۆن
سرینادێک بۆ تریفه
بێوهژنهکانم
شعر و تراژيديا
هۆشهنگ مهحهمهد ( ههلبهستڤان و نڤیسهر )
شعر و تراژيديا
ئهگهر ههبوون ئهو رووگهها بێ ههقيقهت و بێ مانايه بيت، كو ل دهرڤهى هۆشمهندييا (من) دا، چ ههبوونهكى بهرجهسته نهكهت، ئهگهر هۆشمهندييا من ههقيقهت و مانايێن ههبوونێ بهرههم بينيت، ئهڤه دڤێت پهيوهندييا من و ڤى هۆشمهنديێ و ڤێ ههبوونێ چ بيت؟ دڤێت پهيوهندييا من و خودێ و شهيتان و ئهدهبيات و شعر و نڤيسين و عشق و ژن و خواندن و فهلسهفه و ئيراده و باوهرِى و پشترا ههقيقهتێ چ بيت؟
ئهگهر نيتچهى (خودێ) كوشت و (مهسيحييهت) وێران كر، و ئهگهر ل شوينا دين و خودێ، كهته گهرِيانێ ل ههقيقهتێ و مهسيح گوهورِى ب زهردهشتى؟
ئهگهر (من) ئهو هۆشمهندييا شهيدا بيت بۆ گوهورِين و گهرِانا بهردهوام ل وێ ههقيقهتى كو ههميشه خۆ وێران دكهت و ههردهم خۆ دروست دكهتهڤه و د فۆرمێن نويتر و تازهتر و نافێن نويتر و قاوغێن وێرانتر و كاڤلتر؟
ئايا ئهڤ هۆشمهندييه ل كيرێ دڤى (من)ێ دا خۆ نمايش دكهت؟ ژ كيژان دهفتهرا وێراندا، وى زمانى دبينتهڤه كو بهردهوام بهرهڤ تێكشكان و بونيادنانێ گاڤان باڤێژيت؟ بهردهوام ژيانێ بكهته دونيايهك ههرفتى ژ پێرڤه؟
كى ڤى (من) ى دكهته وزهيهك خهلاق و وێرانكار كو چ جاران ژ جياوازى چێكرن و بهرههمهينانا كوفر و شكاندنا پيرۆزيێن خودێ و شهيتانى و دونيا و ههبوونێ نهراوهستيت؟
ئهو (من) ێن ژ دهرڤهى ئهدهبياتێ ب تايبهتى شعر و رۆمانێ وهك چاوگهههك بۆ وهبهرهينانا فانتازيايێ و وهك دهستهمۆيهك ژى بۆ فانتازيايێ، دڤێت ل هێڤييا چ چارهنووسهكى بن؟ ئهوێن ل دهرڤهى ئهدهبياتێ نه، نه ئهون كه ئهديب نينن، يان شعر و رۆمانان نانڤيسين، بهلكى كارهساتا مهزنا وانه ئهوێن دناف شعر و رۆمانێ دا جۆره ژيانهكى دكهن، خودانێ جۆره (من) هكن ، كو ڤێ هۆشمهنديێ بهرههم ناهينيت بۆيكو (من) و ژيان و ئهدهبياتێ بكهن فانتازيا. نابنه خودان ئهو زمانێ كو نهفييا ( جوانييان، مانايان و دونييايان) بكهت، نابنه خودانێ وى زمانى كو بهرى ههر تشتهكێ شهرِێ خوه دكهت، شهرِێ خۆ دكهت د جياوازيێ دا، د خولقاندنا تێكشكاندنهك ئهبهديدا، د ههرِمين بوونا ميتا زمان و ئاماژهيان، شهرِێ وێ هۆشمهنديێ دكهت كو ههميشه ل مانايهك ژ مانايان، ل جوانييهك ژ جوانييان، ل دونيايهك ژ دونيايان ل ههبوونهك ژ ههبوونان گيرۆده دبيت.
شهرِێ (من) د ئهدهبياتێ دا شهرِه ل سهر ئازاديێ، شهرِه ل سهر تێكشكاندنێ، ل سهر گيرۆدهبوون و جهوههرگيريێ، شهرِه دگهل هۆشمهنديێ، دگهل ئهو مانايێن خودێ و دين و دونيا و ئهقل و خهونێن مه كو ههر ئێك ب شيوهيهكى ههكايهتێن گيرۆدهبوونا خوه دنڤيستهڤه.
(من) تنێ د ئهدهبياتێ دا، ئهدهبيات ب ئانكويا نهتنێ كردهيا نڤيسينێ، لێ نڤيسين وهك جۆره بهرجهستهبوونهك نهوهك وهك گيرۆدهبوونهك، نڤيسين وهك بێ پيرۆزييهك نهوهك پيرۆزى، نڤيسين وهك كاولكرن نهوهك وهك بونيادنان، نڤيسين وهك ئهدهبيات، نهوهك وهك قورئان و كتێبێن پيرۆزكرى، نڤيسين وهك تێكستهك كو خوه ب فانتازيا خوه، خوه وێران دكهت و ئازاد دكهت، نهوهك وهك كردارهك كو جوانى و مانا و هۆشمهندييهكى دخولقينى، نڤيسين ب ئانكويا (من) هك نهفيكرى و دخوهدا، ب ئانكويا (من)هك مهسخ بووى د جهوههر و ههبوونێدا. ب ئانكويا كو بهرههمێ تێكستهكێنه، فانتازيا يارييا ب دونيا و جيهانێن دهرڤه و ناف نڤيسينێ ژى دكهت.
ههگهر شعرێ ئهو وزهيا خهلاق ههبيت كو خودێ و شهيتان و ههقيقهتێ وهك بوونهوهرهك فانتازى بكهته ناف ئاماژێن خۆ و ههبوونا وان بكهته تنێ زمان و ب پرسيارێن شيمانهيى جيهانا خودێ و شهيتان و ههقيقهتێ تهفروتونا بكهت، ئهڤه ب وزهيا بێ دويماهييا ئاماژهيێن فانتازى ئهو ئازادييهيه كو چهمكێن ئازادى و تراژيديا و گرين و كهنينا مرۆڤێ گيرۆدهبوو ب ههموو پيرۆزيێان دكهته بن شهبهنگا ئهو گومان و كاڤلكاريييا پرسيار و گهرِيان ل ههقيقهتان، ل بوونهوهرهك هۆشمهند و ئازاد و پيرۆز و قانع و باوهرِپێكرى و دانا و لێهاتى و جوان و سهنگين و تژى مانا و ئهخلاق و هتد...، دكهته بوونهوهرهك تنێ شهيدايا فرِينا خوه بيت و ب سهر نامويسييا رژيايى و ئهخلاقا باو و سهنگينييا سڤك و لێهاتييا رياكار و داناييا گێلاتيێ و باوهرِپێكريێ تژى گومان و ئازادييا بندهست و هۆشمهندييا گيرۆدهبوو.
دناف ههمى ماناياندا شعر دهێت و دبێژت : ئهى (من) چهند بێ مانا و بێ ههقيقهت و بێ بهرسڤى؟ چهند بێ گومان و بێ ئازادى و كارهساتاوى؟ چهند تراژيدى دناف ياريێن هۆشمهندى و ههبوونێ دا؟ چهند بێ زهوق و مهعريفه و ئهخلاق و گهندهلَى دناف وان يارييان بێ زهوق و بێ فانتازى ژ دين و سياسهت و ئهدهب و نڤيسين و رهوشهنبيرييهكێ دا ب رێڤه دبهيت و ته چ نينه ژبلى خوديێهك كوشتى و ههقيقهتهك خهندقى دبهرسڤێن خوهدا و ئازادييهك تژى كهلهپچه و هونهرهك بێ سهواد؟
تراژيديا دهما ژيانێ وهردپێچيت، ژ لايهكى خودێيهكى ژ شێوازا ( الله)، و شهيتانهك ژ شێوهيێ (يهكهم بوونهوهرى سزادراو) و ههقيقهتهك وهك ئهلتهرناتيف بۆ خودێ، فێلهك پێش گهمهيێن شهيتانى، و دونيا ب هۆشمهندى و مانا و جوانيێن خوهڤه، پێش زمانى، دهێن و تراژيديايێ دكهنه دناف روحا مرۆڤى دا، دناف هۆشمهندييا مرۆڤى،دناف جهسته و خوين و ههمى دهمارێن وى، دناف ديتن و چاڤ و دهنگ و بهيستنێن وى، دبێژته ته: ههى (من) وهره دگهل خودێ، دگهل قهدهرى دهستێ خوه بێخه ناف خهون و يارييان، وهره دگهل شهيتانى جهستهيێ خوه بكه دناف ئاگرا سزايێ، وهره دگهل مانايان ب تهبايى بفرِه و ل سهر جوانيێن شهرِ و كوشتن و بێكاريێن رهوشهنبيريدا بنيشه.
ئيدى ئهو دهێت (من) دبهت، بێ گهمه و خهون و نڤيسين، و زمان ته دهاڤێته د رهوشهنبيرييهكيدا، كو ههناسهك تێدا نهمايه بۆ فانتازيايێ، بۆ نياسينا تراژيديايێ، بۆ نياسينا تێكشكاندن و ئازاديێ دناڤ ئاماژاندا.
ئيدى لڤێره (من) فريايێ بۆ شعرێ و ئهدهبياتێ دبهت، لڤێره شعر بيرا مه دهينيت چ تراژيديايهك ژ روحا مه هاتيه دزين، چ فهرتهنهيهك ژ مانا و ژ جوانيێ فانتازيا د روحا مهدا هشك كريه، شعر دهێت و ل سهر كهلاكێ مه قاوغا وان هۆشمهندييان دشكينيت و تراژياديايێ د روحا مهدا خهلق دكهتهڤه، دا كو بشيێن لههمبهر وى لهشكهرى كو خوه د مانا و جوانييان ختم كريه و دنيايهك تۆكمه و خوداڤهندانه و هۆشمهندانه و بێ فانتازيا و بێ تراژيديا چێكرييه، ئهم لههمبهر وى دنياى برووينينه خوار و گرنژينهكى بكهين؟!
شعر دهێت وان ريتمان وێران .. وێران دكهت، دهێت و خوداييان دكوژيت، شهيتانان دكهتهڤه بوونهوهرهك روح شيرين و دهڤ ب پێكهنين و گولا پێ دچينيت، جيهانا ههقيقى تژى دكهتهڤه ژ تراژيديا ، و پێغهمبهران ژ پيرۆزييا گووتهزايان دهرباز دكهت و دگهل گومانان ئاشت دكهتهڤه، دنيايهك دى ژ تراژيديايێ بۆ ههموو بوونهوهران خهلق دكهت و نابێژيته ئێك ژوان ژى ئهڤه ئهدرێسا مالاَتهيه و ل وێرێ بنهجه به!
د شعرێ دا بنهجهبوون ب ئانكويا ل سهر ههقيقهتهك ئهلتهرناتيف خوه بگرى، نينه، شعر بێ پلان دنيايێ دكهته تراژيديا و ههر بێ پلان ژى تژيبوونا كۆلانێن روحان ب گرى يان گرنژين يان ب ههر جيهانهك دن بۆ خوه ناكهته خهم.
د شعرێ دا جيهان تارييه و زمانى چاڤ ههنه، دنيا تژيه ژ مانايان و شعر تژيه ژ فهوزايێ، جيهان تژيه ژ جوانيێن هۆشمهندانه، شعر تژييه ژ تراژيديايێن فانتازى، شعر بخوه بۆ بۆ جيهانان تراژيديايهك مهزنه، تراژيديايهك كو ناهێليت جيهان بێ سهر ئێشه بشێت بهردهواميێ بدهته خوه، شعر ههموو ساتهكى دشێت مانايێن ههبوونێ بهروڤاژى كهتهڤه، ههمى سستهمێن ئهقلانى و هۆشمهندييان د ئاماژاندا بكهته تراژيديا بۆ مرۆڤ و بوونهوهرێن دى، يان راستتر رووگههێن ڤهشارتيێن وان سستهم و هزران دياركهت كو ههر ئێك ژوان ل سهر كوشتنا يێن دن خوه دكهنه ههقيقهت، ههر ئێك ژوان ب كوشتنا يێن دن خۆ دكهنه ههكايهت، ل سهر بێدهنگكرنا يێدى خوه دكهن زمان، خۆ دكهنه رهنگ، هێل، سيبهر و جوانى، ئهڤه ههمى د غيابا تراژيديايێ دا، ژ بێدهنگبوونا تراژيديايێ. د پهراوێزكرنا تراژيديا و كوشتنا فانتازيايێ دا،
شعر ئهو رووگههه، حهيايهكى ددهتهڤه ف زمانى، حهيايهكى ددهتهڤه ف تراژيديايێ و فانتازيايێ، حهيايێ ددهتهڤه مرۆڤى بخوه ژى، د دهمهكى دا ههبوون دگهل ههر مانايهكى، هزاران مانايێن دى دكوژيت، د دهمهكى دا دگهل ههر جوانييهكى هزاران جوانيێن دن وێران دكهت، د ساتهكى دا دگهل بالادهستبوونا جۆره مرۆڤهكى ههزاران مرۆڤێن دن مهسح دكهت، د دهمهكى دا دگهل فۆنۆسێنترِالهكى هزاران دهنگێ دى كپ دكهت، دگهل ههر لۆگۆسێنترِالهك هزاران لۆگۆسێن دى فهنا دكهت. ئهڤه شعر ب ئاماژان، ب فانتازيا دهێت و ههمى ههبوونێ دكهته دناف ياريێن بێ پلانێن زمانى، ناڤ رۆل و رێسايێن بێ ئارمانجێن ئاماژان، دناڤ خهون و ئازاديێن فانتازيايێ.
ئێدى پهيوهنديا (من) ب خودێ و شهيتان و ئهدهبيات و شعر و نڤيسين و عهشق و ژن و خواندن و فهلسهفه و ئيراده و باوهرِى و پاشترژى ههقيقهتێ ، د رهههندهكيدا، رهنگه چ نهبيت.. ژبلى تراژيديايێ، تراژيديا ژى، د رهههندهكيدا ، ژبلى شعرێ رهنگه چدى نهبيت.
پرتووک