به‌رهه‌م - نڤیسار

په‌یکه‌ر
شعره‌کا سه‌ربه‌ردایی
 
 
 
 
 
 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

عه‌بدولره‌حمان بامه‌رنی ( هه‌لبه‌ستڤان )

 

 
خواندنه‌ك بو رومانا "سپێده‌يه‌كا دى: يا رومان نڤيس (يونس ئه‌حمه‌د)
رومانا بناڤێ سپێده‌يه‌كا دى
دبێژم خوزيكێن ته‌ ....!!؟


هه‌ر كه‌سى ديتنێن خوه‌ هه‌نه‌ و هه‌ر كه‌سى ئازاديا ده‌ربرينا وان ديتنان هه‌يه‌. هێزا خوراگرتنا مروڤى د جياوازيا ده‌ربرينا ديتنێن ژێك جودا دايه‌. خوشيا ده‌ربرينا هزران دوێ چه‌ندێ دايه‌ هه‌ر ئێكى ديتنا خوه‌ يا ده‌ربرينێ يا تايبه‌ت هه‌بيت – مروڤ دهێنه‌ پولينكرن ل دويڤ ئاستێ زانينێ و ره‌وشه‌نبيريێ و هزرى، بچويكاتى و مه‌زناتى و جوداكرنا ره‌گه‌زێ مروڤى چ په‌يوه‌نديێ ناكه‌ته‌ سه‌ر ديتنێ – ديتنا هزرى و به‌رێخودانێ ديتنا سه‌نگاندنێ و هه‌مى جوره‌كێن ديتنێ د كه‌ش و هه‌وايه‌كێ به‌ر درياى دانه‌، بتنێ هزرا دينى نه‌بيت، كو چوارچوڤه‌ كريه‌ و سنور بو دداناينه‌ و كارتێكرنێن ڤێ هزرێ پێنگاڤ به‌رى خوه‌ هاڤێتينه‌ و گه‌له‌كان بو مفايێن خوه‌ يێن كه‌سوكى و به‌رژه‌وه‌نديێن خوه‌ يێن تايبه‌ت بنك خوه‌ ڤه‌ بالكێش كرينه‌.
پێناسه‌ و لدويڤ درێژكرن، به‌رده‌واميه‌كا كوره‌ دده‌ته‌ بابه‌تى و بێ سه‌ر دهێليت. دا كو بابه‌ت ژ چوارچوڤێ سه‌ره‌كى ده‌رنه‌كه‌ڤيت، دێ "پيره‌كى" ژێ دانينه‌ به‌رچاڤ – وێنێن ئه‌ده‌بى – چاوان داهێنان دهێته‌ كرن –كى خوه‌ ل نڤيسه‌رى دكه‌ته‌ خودان – به‌رهه‌مێن نڤيسه‌رى ژ لايێ ره‌خنه‌گرى ڤه‌ چه‌ند ئافراندن تێدا هه‌يه‌. هێزا داهێنانێ د په‌يداكرنان دايه‌، د خولقاندنان دايه‌! كى ڤێ خولقاندنێ دبينيت يان د سه‌نگيتيت – كى خوشيێ ژێ وه‌ردگريت يان كى ب ديتنه‌كا ئه‌ده‌بى تام دكه‌ت .
گه‌له‌ك ژ ڤان پرسياران خوانده‌ڤا به‌رسڤێن وان دبينيت. هێزا بابه‌تى دوێ چه‌ندێ دايه‌ تژى به‌ريكێن خوانده‌ڤانى به‌رسڤ بكه‌ت – خوانده‌ڤان بچيته‌ دفه‌زايه‌كا هزرى يا به‌ردرياى دا ، ئه‌و وێنێن د بابه‌تێ خاندى دا ديتين و دمه‌ژيێ خوه‌ دا دووباره‌كرين، دناڤ وى بابه‌تى دا بمه‌هيێت و بحه‌ليێت و هزركرن د چه‌ند وێنه‌يه‌كێن ژێك جودا دا دبيته‌ خودان سه‌ربور و خودان هزرێن ڤه‌كرى و ره‌وشه‌نبيريه‌كا به‌ردرياى. دنيا ديتى هه‌ر وه‌كو ئه‌م ب كوردى دبێژين. جياوازيا مروڤێن دنيا ديتى و يێن كو ئه‌م ب ره‌وشه‌نبير دزانين بتنێ مروڤه‌كێ گه‌روك بويه‌ و ره‌وشتێن جڤاكێن دى ديتينه‌. زانى يه‌ خه‌لك بچ هزردكه‌ن، ئاميرێ هزرى نه‌ بتنێ مه‌ژى يه‌ . گه‌ر مه‌ژيێ شڤانه‌كى بكه‌ينه‌ ميناك . دگه‌ل مه‌ژيێ باژێريه‌كى ئه‌ڤێ سه‌ته‌لايت و ئه‌نترنێت و كتێب و روژنامه‌ ل به‌ر ده‌ست . چه‌ند جياوازى دێ هه‌بن – شڤانى دێ ديتنێن خوه‌ يێن تايبه‌ت هه‌بن – باژێرى هه‌رده‌م تشتێن نوى بو په‌يدا دبن .
سپێده‌يه‌كا دى – ب ناڤێ كورته‌ رومان – چيروك نڤيس" يونس ئه‌حمه‌د" .
كارتێكرنا رومانێ لسه‌ر هزرێن من و ئه‌ز نه‌ چاركريم دوو جاران بخوينم و ژێ تێر نه‌ببم ، دياره‌ ئه‌گه‌رێن خوه‌ هه‌بونه‌ – رومان نڤيسى تشته‌ك كرى يه‌ د به‌ريكێن مندا و ئه‌ز ب به‌رسڤ نه‌ زانم – دبيت هه‌ركه‌سى ئه‌و وێنه‌يێن دڤێ رومانێ دا هاتين، ڤێهه‌بن. چيروك و سه‌رهاتيێن جوانتر و سه‌يرتر و ب مفا تر- لێ ئامير گرنگه‌ و دارێتن گرنگه‌ – بليمه‌تى و شاره‌زاى د دانان و نژنينا په‌يڤان دا، لبه‌ر من نه‌ تشته‌كێ سه‌رنج راكێشه‌ – دبيت تشته‌كێ چاڤلێكرى بيت .
هه‌لبژارتنا بابه‌تى و گرێدانا خانده‌ڤاى كو حه‌فتێ و چار به‌رپه‌ران بخوينيت و جاره‌كا دى لَى بزڤريته‌ ڤه‌ و حه‌فتێ و چار به‌رپه‌رێن دژى بخوينته‌ ڤه‌ . گه‌ر ئه‌م ب كولانكى بێژين دياره‌ سحره‌كا دگه‌ل ڤێ رومانێ هه‌ى .
خو به‌ردان دناڤ هزرا نڤيسه‌رى دا و شروڤه‌كرنا بابه‌تێ وى ، نه‌ بلندكرنا نڤيسه‌رى يه‌ ، يان پفدانا سه‌رێ وى يه‌ ، هه‌ر وه‌كو هنده‌ك بڤێ به‌رێخودانێ د سه‌نگينن ، بابه‌تێن سه‌رنج راكێش هه‌نه‌ و بابه‌تێن ژ خوڤه‌كرى هه‌نه‌ و ژڤێ زره‌ ده‌ركه‌تنا به‌لاڤوكا و په‌رتوكا و مژويليا مروڤى بو ئه‌نترنێتێ و سه‌ته‌لايت و تا دوماهيێ ، مروڤى نه‌ چاردكه‌ت ئه‌و بابه‌تێن دهێنه‌ به‌ر ده‌ستێ مروڤى د بژاره‌بن ، روژێن به‌رى سه‌رهلدانێ چون ، هه‌كو مه‌ روژناما هاوكارى د گڤاشت ژ خاندنێ و ئه‌م تێر نه‌ دبوين. نه‌ك روژنامه‌ك بوێ سه‌نگێ بو . به‌لێ چ پێگهور نه‌بون و ئه‌م پێدڤى تێركرنه‌كا ره‌وشه‌نبيرى و زمانى بوين ، نوكه‌ به‌روڤاژى هه‌مى تشت ب ساناهى دكه‌ڤنه‌ به‌رچاڤ – ژێبگره‌ ئاره‌زويا ته‌ چ دخوازيت – ته‌ دڤێت چ ببينى و چ بخوينى و هزر د چدا بكه‌ى .
دياره‌ نڤيسه‌ر خوه‌ فه‌رز دكه‌ت – ب تايبه‌ت گه‌ر د ده‌ڤه‌ره‌كا بچويك دا بيت و جهێ گه‌هشتنا نڤيسه‌ران ئێك بيت و لسه‌ر ئێك مێزه‌ بخون و ڤه‌خون سوحبه‌تێن ئه‌ده‌بى و يێن دى بكه‌ن . د كور و سميناران دا روينه‌ خارێ و به‌رهه‌مێن ئێك و دوو ب هه‌لسه‌نگينن و دووباره‌ به‌رچاڤ بكه‌ن، جاره‌ك كه‌تنا وان به‌رهه‌مان بو سه‌ر به‌رپه‌رێن به‌لاڤوك و روژنامان . جاره‌ك دن گه‌نگه‌شه‌ كرن لسه‌ر وان به‌رهه‌ما و گه‌نگه‌شه‌كرنا دگه‌ل خودانێ ده‌قى و هزرێن جودا . ئه‌ڤه‌ ژى پولينكرنه‌كا دى دده‌ته‌ نڤيسه‌ران – ژێك جوداكرنا نڤيسه‌ران – پێنه‌ڤێت نڤيسه‌ر و داهێنه‌رێن ره‌وشه‌نبير هه‌نه‌ و نه‌ ره‌وشه‌نبير هه‌نه‌ و ئه‌ڤه‌ ژى بابه‌ته‌كێ نه‌گرێداى مه‌يه‌ .
"تڤيه‌كا بايێ هين سه‌رێ سپيندارێ هه‌ژاند و ده‌ملده‌ست ره‌ڤده‌كا چيچكا ژناڤ تايێن وێ فرين . ل ده‌سپێكێ بژاله‌بون و هه‌ر ئێك بره‌خه‌كى ڤه‌ چوو ، هێدى ... هێدى رێره‌وێن خو بادان و بئێك رێزى ڤه‌ جه‌ميان و به‌ره‌ڤ ئه‌سمانى چوون . " .
دياره‌ رومانێ ساخله‌تێن خوه‌ يێن تايبت يێن هه‌ين ژ بو كێشانا خانده‌ڤايێ جياواز ژ ده‌قێن دى يێن ئه‌ده‌بى، ئه‌و ژى ژ به‌ر درێژيا وێ، رومانێ بليمه‌تيا نڤيسه‌رێ وێ تێدا يا ديار نه‌بيت خانده‌ڤا نه‌شێت به‌رده‌واميێ دگه‌ل بكه‌ت. دياره‌ نڤيسينا رومانێ ل سه‌ر چه‌ند مه‌رجه‌كا راوه‌ستيايه‌ و ئه‌ز ل باوه‌رم دێ شێم هنده‌ك ژوان مه‌رجان د ڤى بابه‌تى دا به‌رچاڤ كه‌م ، وه‌ك خانده‌ڤايه‌ك و خودان ديتنا خو يا تايبه‌ت .
هه‌ر ده‌سپێكا رومانێ ئاوازه‌ك بو خانده‌ڤايى هاتيه‌ لێدان – هشێن وى پێ دهێنه‌ سه‌رى، مه‌ژيێ وى زه‌لال دبيت – ئه‌و ده‌م به‌ رێك دكه‌ڤيت كو دگه‌ل وى وێنه‌ى دوير بچيت – بو كيڤه‌ دێ بێژم نزا ! – هه‌ر ئێكى هزرا خوه‌ و ديتنا خوه‌ يا تايبه‌ت هه‌يه‌. يا گرنگ نڤيسه‌رێ رومانێ يێ دبێژيت كليلا ده‌رگه‌هێ رومانێ بێهن ڤه‌دانا مێشكى و هه‌مى خانێن له‌شى مروڤى يه‌.
نڤيسه‌رێ ڤيايى مه‌ بزڤرينته‌ وێنه‌كى كو ئه‌ڤ وێنه‌ د زاروكينێدا دگه‌ل مروڤى مه‌زن بويه‌ – ره‌ڤده‌كا چيچكا و – سه‌رێ سپيندارێ هه‌ژاند – هه‌ر ئێك بره‌خه‌كى ڤه‌ چوو – چه‌ند وێنه‌كێ جوانه‌، گه‌ر مروڤ چه‌ندێ وه‌ستياى بيت و هزرى يێ ماندى بيت – دگه‌ل به‌رزه‌بونا دناڤ ڤى وێنه‌ى دا – مروڤ دگه‌ل ئه‌فيونێ خوه‌ ژ بيركرنێ دچيته‌ د سپهره‌كا به‌رزه‌ دا – كو بتنێ و هايژ تشته‌كى نه‌ .
درێژه‌ پێدان ب سيناريوا نڤيسينێ – دياره‌ نڤيسه‌رێ رومانێ باوه‌رى بوێنێ به‌راهيكێ نه‌بويه‌، كو خانده‌ڤا بشێت يان دێ به‌رده‌واميێ دگه‌ل رومانا وى كه‌ت تا دوماهيێ. يان وێنێ سه‌رى كريه‌ ده‌سپێكه‌ك و بتنێ وه‌ك نڤيسه‌ر رؤمانا خوه‌ نڤيسى يه‌ و هزر د خانده‌ڤايى دا نه‌كريه‌. زاروكه‌كێ ده‌ه سالى تو بێژى بچ ڤه‌ مژويل بيت – بچ هزر بكه‌ت – و خيالێن وى چ بخازن .
" سمێ يێ ده‌ه سالى پشتا خو دابو ديوارى ، ئه‌رزنكا خو دانا بو سه‌ر هه‌ردوو چوكا . بيناهيێن وى رادهێلانه‌ چويچكا هه‌تا دناڤ ره‌نگێ عه‌سمانى دا حه‌لياين و به‌رزه‌بوين ."
تو بێژى سمێ چ دديت ب ده‌ور و به‌رێن خوه‌ د حه‌سيا – دزانى ئێك ل ره‌خ و دورێن وى هه‌يه‌ – دزانى هه‌كو چويچك لبه‌ر عه‌سمانا دفرين كو عه‌سمانه‌ك ل پشت هه‌بيت و يێ ره‌نگ كرى بيت – شوينه‌كێ ڤه‌بوى پرتێن عه‌ورا ...
" ژ نوى سمێ پێ حه‌سيا كو هنده‌ك پنيێن عه‌ورا ره‌نگێ خوه‌يێ به‌فرين لره‌خ و دورێن عه‌سمانى به‌لاڤ كرينه‌ . "
سمێ يێ چ دناڤ چدا نه‌ – خه‌ما عه‌يالى و خه‌ما شولى و خه‌ما سياسه‌تێ و ته‌ چ دڤێت بو هزرى تێدا بكه‌ى – خانده‌ڤا چه‌ند بڤان هزران ته‌نا دبيت – ده‌رونێ وى چوارمێركيا خوه‌ ڤه‌دده‌ت و گازى چايه‌كا لناڤ خولى په‌لێ دكه‌ت – دڤێت ئه‌م ژبير نه‌كه‌ين . خانده‌ڤايى تايبه‌تمه‌نديا خوه‌ هه‌يه‌ ژ كه‌سێن دى ، هه‌رو دناڤ مێرگه‌كا پێزانينان دا – خاندنا هه‌مى جورێن به‌رهه‌م و داهێنانێ – ڤه‌كولێنێن جڤاكى و زانستى و ره‌وشه‌نبيرى حه‌ژ لێگه‌ريانێن هزرى دكه‌ت – تو بێژى يێ خودانێ ڤانه‌ هه‌ميان دێ مێشكێ وى يێ ڤالابيت . نڤيسه‌رێ رومانێ ئه‌ڤ چه‌نده‌ نه‌هێلايه‌ بو نيڤا رومانێ هه‌روه‌كو د فلمێن سينه‌مايى دا دهێته‌ نيشاندان و چاوان ل نيڤا فلمى بو چه‌ند بێهنه‌كا روناهى دهێته‌ هه‌لكرن و فلم دهێته‌ راوه‌ستاندن . نڤيسه‌رێ رومانێ ده‌سهه‌ليا خوه‌ يا دياركرى ، هه‌ر ژ سه‌رێ رومانێ خانده‌ڤا يێ بخوه‌ بالكێش كرى . نڤيسه‌رێ دبێت ئه‌زێ پرم ژ وێنا ، تو دگه‌ل من ناوه‌ستيێى – هونه‌رێ نڤيسينا رومانێ دسڤكى و لێكئينن و لێكدانا په‌يڤان دايه‌ – دڤێت زومان يا ئاسێ نه‌بيت كو خانده‌ڤا زوى تێنه‌گه‌هيت و هه‌تا دگه‌هيته‌ نيڤا رومانێ ، سه‌رێ وێ ژبير بكه‌ت .
كورێ من ئه‌ڤ زره‌ دنيايه‌ لسه‌ر شاخێ گايه‌كى راوه‌ستيايه‌ .
و هه‌ما گا ببێهنژيت دێ دنيا خراب بيت .
و ئه‌گه‌ر په‌رسيڤ هاتێ .
خو چڤێل نه‌كه‌ ... ترانا بشولێن خودێ نه‌كه‌ .
كێشانا وێنه‌يه‌كێ بڤى ره‌نگى به‌روڤاژيكرنا هزرێن دينويێ زه‌نديقن ، ئه‌وێ نڤيسه‌رى هێزا رومانێ ئێخستيه‌ سه‌ر ملێن وى وڤيايى د به‌رچاڤكرنا ژياراگوندياتيێ دا چه‌ندين وێنه‌يان فلاش كه‌ت .- ژوان شێخ و مه‌لا و گرێدانا هه‌ر تشته‌كى بخودێ ڤه‌ – ڤه‌گێرانا بيروباوه‌رێن كوردا و كارتێكرنا وان لسه‌ر جڤاكا كوردى . ژين و ژيارا خه‌لكى و كێم ده‌رامه‌تى و بهه‌مى لايه‌كى ڤه‌ – هه‌لبونا ئاگرێ شوره‌شێ – ده‌ورێ شێخان د ئاڤاكرن و خرابكرنان دا و لدويڤ به‌رژه‌وه‌نديێن خوه‌ يێن تايبه‌ت و به‌ر ته‌نگ .
" ئه‌ڤ كوركه‌ دێ من دين كه‌ت . لدوماهيێ دێ كه‌ڤمه‌ چولى .. يا كه‌مباختر ئه‌وه‌ يێ كه‌تيه‌ دويڤ دينويێ زه‌نديق ، ئه‌وێ كه‌س نزانيت ژ كيڤه‌ بومه‌ ده‌ركه‌فت " .
ده‌ركه‌فتنا زه‌نديقه‌كى هه‌ر وه‌كو هاتيه‌ دياركرن ژ جهه‌كێ نه‌ديار و بناڤێ دينو هاتيه‌ ناڤكرن چه‌ندين رامان ژبو دچن وه‌ك په‌يڤا زه‌نديق بو وى كه‌سى دهێته‌ بكارئينان يێ دسه‌ر رێكا دينى دا بچيته‌خار يان باوه‌رى بوێ هه‌بون و نه‌بونێ نه‌مينيت يا خه‌لك هزرێ تێدا دكه‌ن . وه‌سف كرنا زه‌نديقه‌كى پێنه‌ڤێت دێ بناڤێ دينو هێته‌ ناڤكرن يان هه‌ر ناڤه‌كێ ژ دينوى خرابتر – كه‌سێن به‌رامبه‌ر وى دراوه‌ستن پارێزيا به‌رژه‌وه‌نديێن خوه‌ دكه‌ن گه‌له‌كن . بتايبه‌ت گونده‌كێ يان ده‌ڤه‌ره‌كا نه‌ خانده‌ڤا و پاشڤه‌مايى . كه‌سێ زه‌نديق ئه‌وێ دڤێ رومانێ دا شه‌رت نينه‌ به‌رامبه‌ر هزرا دينى براوه‌ستيت و رومانێ بخوه‌ ژى ئيشاره‌ت بڤى چه‌ندێ نه‌دايه‌ بتنێ لادانا هنده‌ك بيرو باوه‌راو هشياركرنا خه‌لكى ژ فێلبازى و خاپاندنا هنده‌ك كه‌سێن بناڤێ دينى بو شه‌ل دكه‌ن .
" چه‌وا شێخ پێحه‌سيا هنارته‌ ددويڤ منرا ، ژ شه‌رمێن خودا رێك لبه‌ر من به‌رزه‌بو و دلێ خوه‌ دا من سه‌ره‌ك كره‌ خێر ، شێخه‌ و نه‌ڤيێ پێغه‌مبه‌رى يه‌ ، هه‌ما نفرينه‌كێ ل مه‌بكه‌ت دێ مه‌ كه‌ته‌ مه‌يمينك"
سمێ يێ ده‌ه سالى باوه‌ر ژكێ بكه‌ت ، دينويێ زه‌نديق يێ كو دبێژيت خوه‌ ژ بيروباوه‌رێن كه‌ڤن بده‌نه‌ پاش و ئه‌ڤ كه‌سێن هه‌ " شێخ " يێ فێلبازيا لهه‌وه‌ دكه‌ن . يان گوتنێن ده‌يكا خوه‌ هه‌كو دبێژيت كورێ من ئه‌ڤ زره‌ دنيايه‌ لسه‌ر شاخێ گايه‌كى راوه‌ستيايه‌ و هه‌ما ببێهنژيت دێ دنيا خراب بيت .
" زه‌نديق ...زه‌نديق ..زه‌نديق .
زه‌نديق .. دين سز ..هار دين . بێ عه‌قل . بێ ئول . پشتى بيست و پێنج سالان ژ دويربون و هاڤى به‌نێ ئه‌ڤ ناسنامه‌ خه‌لاتێ گوندى بو بومن .
" ئه‌ز باش دزانم ئه‌ڤه‌ گوتنێن شێخ و مه‌لا و موختارينه‌ . "
به‌لێ ئه‌ ، خانده‌ڤاژى ڤێ چه‌ندێ دزانيت و ڤێ ته‌خا هه‌ ملله‌تێ مه‌ بو گه‌له‌كێ د پاشڤه‌داهێلايه‌ – خه‌لكى دين بو خوه‌ كريه‌ پر و مااتێن خوه‌ لسه‌ر ئاڤاكرينه‌ ، مه‌ كوردان مللتێ خوه‌ كريه‌ پر و دين لسه‌ر ئاڤاكريه‌ . ئه‌ز هزرا دينى بهيچ گونه‌هه‌كێ نزانم ، بتنێ ئه‌و رێبه‌ريا ڤى دينى دناڤ مه‌ دادكه‌ن به‌رژه‌وه‌نديێن خويێن تايبه‌ت بلند تر ددانان – خولكه‌كێ ساده‌و نه‌خانده‌ڤا قه‌ده‌را وى و ژيانا وى بتنێ دناڤ چيان و گه‌ليێن ئاسێ دابويه‌ ره‌نيێن به‌فرێ و لاتێن بلند و ژيارا زڤستانێ يا بزه‌حمه‌ت و تاڤيێن گژلوكێ و گرگرا عورا و گورمێنا بريسيان . ئه‌گه‌ربون كو دينى دناڤ له‌شێ خوه‌ دا بهێرن ، دناڤ خوينا خوه‌دا تێكه‌ل بكه‌ن . نه‌ك بتنێ لدويڤ بچن هه‌ر وه‌كو په‌روه‌ردا دينى لسه‌ر هاتيه‌ ئاڤاكرن . ئه‌ڤه‌ ژلايه‌كى ڤه‌ ولبه‌راهيێ مه‌ پێناسه‌ددا چاڤ ڤه‌كريێ و دنيا ديتنێ و ره‌وشه‌نبيركرنێ ، گونديێن هه‌ژار و بێ ده‌سه‌لات ئه‌ڤه‌ دێ ژكيرێ بده‌ست كه‌ڤن ، بارودوخێ كوردستانێ يێ هاريكار نه‌بو ، جوگرافيا كوردستانێ يا ئالوز بويه‌ –ژڤان گێز گێزان . خويايه‌ تو پێدڤى تشته‌كى ببى و لگونده‌كێ دى بگه‌رى ئه‌ڤه‌ چاڤێن ته‌ ڤه‌بون . ژيانا دينويێ زه‌نديق به‌روڤاژى ژيانا گونديا بو.
" ئه‌زێ جحێل بوم ده‌مێ من دوازده‌ علم تمام كرين – ئه‌ز چومه‌ خه‌لوه‌يێ . هه‌يڤه‌كێ لچيايى دناڤ ناوسك و شكه‌فتاڤه‌ . هه‌رو زادێ من قه‌سپه‌ك بتنێ بو . ئه‌ز بومه‌ مريد ، ئه‌ز بومه‌ فه‌ق. ئه‌ز بومه‌ مه‌لا و سه‌رێ من كه‌ته‌ دناڤ په‌رێن زه‌ردا "
ئه‌ڤه‌ پێناسه‌كا گه‌له‌كا جوان بو . دينو لسه‌ر مه‌زن بوى ، زه‌نديقێ دنيا ديتى و تێر عه‌قل " . ئه‌فسه‌ره‌كێ خه‌لكێ به‌غدا به‌حسێ شوره‌شا شێخ ئه‌حمه‌دى كر و چه‌وا ب توپ و ته‌يارا په‌رچقاند و ته‌رابه‌راكر و كورد ب بێ ئه‌ختوبارى خائن عه‌قل سڤك دانه‌ نياسين " ..."چاڤێن من تارى بون . په‌رداخه‌كێ پر لبه‌ر سينگێ من بو . من په‌رداخ بلند كر و بسه‌رو چاڤێن ويداكر " .
هه‌ستا نه‌ته‌وايه‌تى دسه‌رى دابويه‌ و خو بكورده‌كێ دلسوز زانى يه‌ هه‌تا كو يێبێ هه‌ڤال ژى و يێ به‌رهه‌ڤ بو كو شه‌ش هه‌يڤان بكه‌ڤيته‌ د زيندانان ڤه‌ .ژ به‌ر چ ؟ . چنكو هه‌ستا كوردايه‌تيێ لده‌ڤ وى قه‌بويل نه‌كر كه‌س كوردان بكێم ل قه‌له‌م بده‌ت .ئه‌ڤێ ژى پێنه‌ڤێت ره‌وشه‌نبيريه‌كا ل پشت هه‌بويه‌ كو زاروكينيا خو بخواندنان ڤه‌بريه‌ . بويه‌ فه‌قه‌ و بويه‌ مه‌لاو كه‌تيه‌ خلوا .
خودانێ هه‌ستێ كو خوه‌ بكورده‌كێ دلسوز دزانيت به‌رامبه‌ر هه‌ر كه‌سێ كارتێكرنێن خراب يان ژيانا كوردان ژێ چێبيت . پاتو بێژى ئه‌و كه‌سێن وى ب دينو و جار ب زه‌نديق پێناسه‌بكه‌ن ، ئه‌و چه‌ند ل به‌رامبه‌ر وان راوه‌ستيايه‌ . ديسان دبێژمه‌ ڤه‌ ژبه‌ركو يێ بێ ده‌سه‌لات به‌يه‌ و كارتێكرنا ده‌وروبه‌ران و سروشتى و هزرا دينى و لسه‌ر خه‌لكى زال بويه‌ شيانێن وى يێن به‌رگريكرنێ سه‌رناگرن و بتنێ ئه‌ڤا وى بو هزردكر و خه‌لك پێ هانددا ، دڤێت دگه‌ل روژان په‌يدابيت و جڤاك دگه‌ل ده‌مى كه‌ڤلوژانكێ خوه‌ بگوهريت .
نڤيسه‌رێ رومانێ به‌رده‌واميێ دده‌ته‌ ئاڤاكرنا هزرێن دينوى ، كو زه‌نديقيا وى ژ چنه‌يێ نه‌ هاتيه‌ و هه‌مى سه‌ربورن و چانتكا وى ژ ره‌وشه‌نبيريێ يا تژيه‌ و هه‌مى به‌رهه‌مێ لێگه‌ريان و دويڤ چون و زه‌حمه‌تێن وى بتايبه‌ت كو ئه‌و دناڤ جڤاكه‌كى دا مه‌زن بويه‌ . كو خوه‌ بكورێ وى جڤاكى دزانيت و هه‌مى لێگه‌ريانێن وى و ئه‌و كێماسێن لده‌ڤ خوه‌ دبينيت كێماسيێن وى جڤاكى نه‌ .
" ده‌ريا ب هه‌مى ده‌نگێ خوه‌ گازى من دكه‌ت .
گه‌ته‌ من :
ما نازڤريه‌ گوندێ خو ؟
من گوتێ :
هێژ ئه‌ز پر نه‌بويمه‌ .
كره‌ كه‌نى و گوت
ئه‌م دونيايێ پر دكه‌ين . به‌س چ جار ژێ پر نابين . ئه‌وژى مه‌زنترين كێشه‌يه‌ " .
نڤيسه‌رێ رومانێ چ بابه‌تان ناهێليت بو خوانده‌ڤانێ خوه‌ به‌رچاڤ نه‌كه‌ت ئه‌ڤ دايلوكا لسه‌رى وه‌ك دايلوكه‌كا فه‌لسه‌فى يه‌ د رومانا خوه‌ دا هه‌مبێزكرى . خانده‌ڤايێ خوه‌ ب سه‌رهاتيه‌كێ ڤه‌ يان كێشه‌كێ بتنێ گێژناكه‌ت . د . نه‌وال سه‌عداوى د داخوياكرنه‌كێ دا دبێژيت دا كو عه‌قلێ مروڤى شول بكه‌ت پێدڤى يه‌ مروڤ بسێ لايه‌نان ڤه‌ خوه‌ دگه‌ل بگونجينيت . عه‌قلى و له‌شى و روحى – گه‌رمروڤ يێ برسى بيت پێنه‌ڤێت هزرێن مروڤى هه‌مى دێ بو پرته‌كا نانى چن . گه‌ر نان يێ مشه‌ بيت هزرێن مروڤى دێ بو پێخارنه‌كێ چن و هوسا مروڤ هزرێ د گه‌له‌ك تشتێن دى دا دكه‌ت . گه‌ر روحى و گيانى مروڤ يێ ته‌نابيت هزرێن مروڤى ڤێك ناكه‌ڤن و هوسا بو له‌شى ژى ، گه‌ر مروڤ يێ تێر نه‌بيت دێ چاڤێن مروڤى هه‌ر دبرسى بن و ل ده‌ور و به‌ران گه‌ريێن .
نڤيسه‌رێرومانێ ئه‌ڤ لايه‌نه‌ هه‌مى گرتينه‌ – " من هند ديت يێ ل سه‌ر سيبگێ من رازاى و ده‌ڤێ خو يێ به‌ش كرى و بێهنا سيرا ژێ دفريت . خويشكێ كێ ئه‌و هزر ژوى كلميشوكى دكر كو ئه‌و ژى لحه‌نه‌كا د گه‌ريت " .
چيروكا كچه‌كا سه‌ربه‌رداى – دبيت بتنێ وه‌ك چيروكه‌كا گوندياتى بيت و وێنه‌ك بو ژ بو تژيكرنا رومانێ – خوشيه‌كا له‌شى يه‌ كو مروڤ بێهنێ دگه‌ل ڤه‌ده‌ت ، چه‌ندين وێنێن ڤه‌شارتى ژ ژيانا گوندياتيێ د ناڤ ڤێ چيروكێ دا هه‌نه‌ . يان دڤه‌گێرانا لايه‌كێ دى ژ رومانێ . چيروكا مه‌تێ و سمێ و وێنه‌ك ژ به‌رچاڤكرنا ژورا مه‌تێ . بێ خودانيا مه‌تێ دئينته‌ پێش چاڤ .
-" ل سينگێ ژورێ كه‌نتوره‌كا په‌ليشقه‌ ده‌رگه‌هێن وێ يێن خه‌ليايى بون . بوقچكێن جلكا وه‌ك هناڤێن به‌رداى ژێ ديار دكرن . ل سه‌ر دوو ده‌ستێن نڤينكێن توزگرتى ب ره‌خ ڤه‌ سندوقه‌كا ته‌نه‌كێ يا شين ، قفلا وێ ژه‌نگێ گرتى " .
وێنه‌ك چێكرى و جێه خو گرتى و خوشيه‌ك دايه‌ رومانێ – پێناسه‌ك دايه‌ لايه‌كى ژ ژيانه‌كا ژنه‌كا بناڤ سال ڤه‌چووى يان يا لسه‌رخو ژ ژيانێ تێربوى ئومێده‌كێ ئه‌و بێچاره‌كرى و بێزاركرى . كو هزرێ د ژيانێ دا بكه‌ت .
چه‌ند خوشه‌ هنده‌ك جاران مروڤ ل بيرێن كه‌ڤن بزڤريت و يا چێتر ئه‌و بيرێن هه‌ بره‌نگه‌كێ دى بو مروڤى بهێنه‌ ڤه‌گێران . چ ئه‌و ره‌نگ دوكيومێنتكرى بن – وێنه‌ بن – نڤيسين بن – شوينوار بن – يان ژى دارێژتنا په‌يڤا و رومانه‌كا وه‌كى ڤێ بيت . من گوت چه‌ند خوشه‌ ،ئه‌ڤێ هنده‌ك رامانێن خوه‌ هه‌نه‌ ب تايبه‌ت ل سه‌ر مه‌ وه‌ك ئه‌م كورد – چار پارچه‌كرى و پێنه‌ڤێت پارچه‌كرنێ ژى دێ ئال و گوريێن خو ددويڤ را هه‌بن .
" نه‌ پێدڤى بو وه‌ك زاروكه‌كێ شه‌رمين خوه‌ بێده‌نگ كه‌م .
ب توندى پاله‌ك دا مه‌ركێ درێژ كره‌ عه‌ردى . جگاره‌ك پێچا . چه‌قماق ژ پاخلا خوه‌ ئينا ده‌رێ . چه‌قوك ژ به‌ريكێ كه‌ته‌ عه‌ردى . چه‌قوك راكر زڤرانده‌ پاخلا خو .
راسته‌ . نه‌ هه‌چيێ رتل پێڤه‌ بن زه‌لامه‌ .
كره‌ كه‌نى . پال دا قورمێ دارێ
زه‌لام . ئه‌گه‌ر نه‌شێت ئاخفتنا خوه‌ بجه بينيت . نه‌شێت داخازا حه‌زێن خو بكه‌ت نه‌ زه‌لامه‌ . بلا هزار رتل پێڤه‌ بن " .
وێنه‌كێ ژێگرتى و چێكرى . نڤيسه‌رێ رومانێ ڤيايه‌ پارزينكێ خو داقوتيته‌ دڤێ رومانێ دا ، گه‌له‌ك سه‌ربور و سه‌رهاتى ديتى نه‌ و د گه‌ل مه‌زن بويه‌ ، به‌رهنگاريا وان سه‌رهاتيا بويڤه‌ نه‌هاتيه‌ و نه‌ شيايه‌ هزرێن خه‌لكى تژى كه‌ت و كه‌سايه‌تيا وى ئاڤاكه‌ت . چه‌ند كه‌س بوينه‌ قوربانى ڤان بيرو باوه‌ران و كێم باوه‌رى ب كه‌سايه‌تيێ . ئه‌ڤ ميناكێ وى ئيناى يێ زه‌لامه‌كى بو. ئه‌و زه‌لامێ خوه‌ بهێزتر ددانيت ژ كه‌سايه‌تيا ژنێ . پا چه‌ند قوربانى دناڤ ژناندا په‌يدابوينه‌ .
" سمێ گوته‌ وان :
مام زه‌نديق ژى سوت .
ئاوازه‌كه‌ خه‌مگين ژ ده‌نگى هات و ئاخفتن د گه‌ريێ دا هشك بو . " ......" ئاگر به‌ربو ته‌كيايێ ، جامێرى خوه‌ هاڤێته‌ ناڤ ئاگرى و دويكێلێ دايێ و ژ مه‌ڤه‌ كه‌سه‌كێ مايه‌ د ته‌كيايێ دا و چويه‌ دا رزگاركه‌ت ..ده‌ركه‌ت يێ دكوخيت و چاڤێن وى يێن سوربوين و روندكا دكه‌ت و باره‌كێ په‌رتوكا دانايه‌ به‌ر سينگێ خو ..دانانه‌ عه‌ردى و جاره‌ك دى خوه‌ هاڤێته‌ ژور ڤه‌ .. هندى زه‌لاما لێ كره‌ هه‌وار ..وه‌نه‌كه‌ ..كورو .. دينو .. بێ ئاقلو . چو د ژورڤه‌ و بله‌ز هات .. په‌رتوكه‌كا دده‌ستى دا و ئاگر به‌ربويه‌ له‌شێ وى .. هه‌تا گه‌هشتيێ . چ ژێ نه‌مابو . نه‌گه‌هشت فره‌كا ئاڤێ بده‌ڤى داكه‌ن . خودێ عه‌فى كه‌ت ..په‌رتوك ژ ئاگرى قورتال كرن ئه‌و ب ئاگرى چوو .
- خولى سه‌رى سمێ ده‌ستێ بابێ خوه‌ كێشا .
باب كانێ نه‌ په‌رتوك " .
بهزرامن گه‌ر نڤيسه‌رێ رومانێ ستوينا رومانێ نه‌دابيته‌ دينويێ زه‌نديق ژى . بمن وه‌ره‌ ژ سه‌دێ نوت هزرا رومانێ لڤێره‌ دهێته‌ وه‌رگرتن – بتايبه‌ت پشتى وێنێن چوويى به‌رچاڤكرين دا سه‌رو سيمايێ رومانێ بگريت . دين + زه‌نديق + كتێب لبه‌رامبه‌ر نه‌زان + خوليسه‌ر + وه‌ستيان و هه‌مى ژى نڤشتيه‌كا شێخى - " يێن مه‌زن پير بوينه‌ و يێن پير نه‌ماينه‌ لێ هێژ ئه‌و ژ بن ئاخێ حوكمى دكه‌ن " .
نڤيسه‌رێ رومانێ يێ ئازاد بويه‌ د هه‌لبژارتنا بابه‌تێن خوه‌ دا و ئاڤاكرنا بنياتێ رومانێ دا و ژێگرتنا وێنێن لدويڤ حه‌ز و مه‌ره‌مێن خوه‌ – يا وى ڤياى و له‌شێ وى ژێ گران دڤێ رومانێ دا به‌رچاڤكرن – رويدانێن رومانێ و كوژيێ وى تێرا سه‌حكريێ – زيره‌كاتيا وى تێدا دياردكه‌ت ئه‌و ژى خالا هه‌ره‌ گرنگ گرێدانا خانده‌ڤايه‌ ب بابه‌تێن خوه‌ ڤه‌ و كه‌هى كرنا وايه‌ بو بابه‌تێن بهێت ژى – چيروكا سمێ و ژيه‌كێ كورت ده‌ه سال و ژيارا گوندياتيێ و نڤشتى و بيرو باوه‌رێن كه‌ڤن – دينويێ زه‌نديق يێ خو هاڤێتيه‌ دناڤ ئاگرى دا و سوتى پێخه‌مه‌ت رزگاركرنا كتێبا – سه‌نگيا رومانێ قفلا رومانێ ب سمێ خوليسه‌ر ڤه‌ گرێدايه‌ – سمێ يێ ره‌به‌ن يێ كه‌تيه‌ به‌ر ئارمانجا وى . هه‌ست و هه‌مى گه‌هێن خانده‌ڤاى ئێخستنه‌ د لڤينێ و ته‌زينكێ دا . ب كوشتنا سمێ ده‌ه سالى – دبيت ئه‌ڤه‌ گونه‌هه‌ك بيت دده‌رحه‌ق خانده‌ڤاى دا يێ خوه‌ زه‌حمه‌ت داى و دگه‌ل رومانێ ب دوماهى هاتى .
د زاروكينيا مروڤى دا گه‌له‌ك چيروك و سه‌رهاتى هاتينه‌ ڤه‌گێران و گه‌له‌كا ژ وان دوماهيێن ددل ته‌زين بون و بترس بون – لێ دڤه‌كێرانا ڤان چيروكان دا ، ئه‌م نه‌ دترسياين ژ به‌ركو ئه‌ڤێن چيروك د ڤه‌گێران . سه‌رو سيمايێ ترسێ لده‌ف په‌يدا نه‌دبو و مه‌ دزانى چيروكه‌ و وه‌نينه‌ – به‌روڤاژى ڤێ رومانێ و بشه‌هره‌زاييا نڤيسه‌رێ ڤێ رومانێ و رژديا وى لسه‌ر گه‌هاندنا وێنه‌ى كو خانده‌ڤا بخوينيت – تشته‌كێ گه‌له‌كێ جياوازه‌ ، ژبه‌ركو خانده‌ڤا بتنێ دخوينيت و نزانيت بترسيت يان ب كه‌نيت يان دگه‌ل دوماهى هاتنا رومانێ چيروكێ ژ بير بكه‌ت ....
ژێده‌ر و ده‌همه‌ن :
"سپێده‌يه‌كا دى – رومان يونس ئه‌حمه‌د / 2005 دهوك"
مفا ژ پوختێ ڤان ژێده‌رێن لخوارێ هاتيه‌ وه‌رگرتن بو نڤيسينا ڤى بابه‌تى َ هزرى .
1 - الحياه‌ ما بعد الموت .. كولن ولسون
2 – سوپه‌ر سروشت ..له‌ ئنگليزى يه‌وه‌ / ئارام قه‌ره‌داخى – سلێمانى 2002
3 – خوارق اللاشعور ..د . عه‌لى الوردى
4 – مهزله‌ العقل البشرى .. د . على الوردى
5 -الانثى هى الاصل .. د نوال السعداوى
6 - –خه‌يالى زمان .. عه‌بولموته‌ليب عه‌بدولا ...
7 - - اوهام النخبه‌ او نقد المثقف ...على حرب







 

پرتووک

1. بارانا دينا -  هه‌لبه‌ست 2000 دهوك.
2. دومينه‌ - هه‌لبه‌ست   - 2003  دهوك
3. هوزانڤانێ مللى حوسنيێ بامه‌رنى – به‌رهه‌ڤكرن 2004  دهوك.
4. ده‌فته‌را بێگونه‌هيێ  - هه‌لبه‌ست  - 2006   - ئێكه‌تيا نڤيسه‌رێن كورد دهوك.