به‌رهه‌م - نڤیسار

 خواندنه‌ک ل سه‌ر ئالیێ ره‌وشه‌نبیری
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

عه‌بدولعه‌زیز محسن  ( نڤیسه‌ر  و هه‌لبه‌ستڤان)

 

 
 

         خواندنه‌ك ل سه‌ر ئاليێ ره‌وشه‌نبيرى


يا رون ئاشكرايه‌ و د مێژوويا هه‌ر ملله‌ته‌كيدا بو ئازاديێ و سه‌رفيرازيێ ره‌وشه‌نبيران روله‌كێ سه‌ره‌كى گێرايه‌ و هه‌بوويه‌ مروڤى ره‌وشه‌نبير دشێت گه‌له‌ك رێكێن رون بۆ ملله‌تێ خو دياربكه‌ت. چونكه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌ڤا مه‌گووتى بجهـ ناهێت باشه‌ بوچى ئه‌م هه‌مى روژانه‌ دێ به‌حسێ ره‌وشه‌نبيريێ و ره‌وشه‌نبيران كه‌ين. ئه‌ڤه‌ پرسياره‌كا گه‌له‌ك ئالوزه‌ و بگره‌ و ڤه‌كێشه‌كا گه‌له‌ك مه‌زن ل سه‌ ر هه‌يه‌. هه‌ر نڤيسه‌ره‌كێ ل دوورڤى بابه‌تى ره‌ئيا خويا تايبه‌ت ژى هه‌يه‌. هه‌رئيك ژى ب ئاوايه‌كێ بو دچيت . هه‌ر ئێكى ژى پێناسا خوپێ په‌سه‌نده‌. ئه‌ڤه‌ هه‌مى ژى دزڤريته‌ڤه‌ بو ره‌ئيا گشتى . ل ده‌ستپێكێ دێ بێژين خوزى هه‌ربابه‌ته‌كێ هاتبا نڤيسين .چ به‌رژه‌وه‌ندێن تابيه‌ت. تيدا نه‌يان هه‌ميان پێكڤه‌ بو ره‌وشه‌نبيريا گشتى كاركربايه‌ و بابه‌ت نڤيسيبان ره‌وشه‌ نبيركى يه‌ و ره‌وشه‌نبيرى چى يه‌؟ ئه‌ڤه‌ پسسياره‌كه‌ و به‌رسڤ ژ مه‌هه‌ميان دگريت. ئايا ئه‌گه‌ر ره‌وشه‌نبيرو ره‌وشه‌نبيرى ل ده‌ف مه‌هه‌بيت؟ ئه‌ڤه‌ به‌رسڤا ڤان پرسان گه‌له‌ك ب ساناهى يه‌. وئه‌گه‌ر مه‌ ره‌وشه‌نبير و ره‌وشه‌نبيرى نه‌بيت ئه‌ڤه‌ پسياره‌كه‌ وگرێيه‌كا كوره‌يه‌ و بابه‌ته‌كێ ئالوزه‌ وئه‌م هه‌مى ژى دێ پێڤه‌ په‌ريشان بين,
(بتنێ دێ بيژێن ره‌وشه‌نبيرئه‌وه‌ يێ وه‌کی ئاڤێ رێكا خو ڤه‌دكه‌ت).
نه‌ل هيڤيا هندێ بيت كادێ چ هێته‌ رويدان شنيكا خو ببينيت ره‌وشه‌نبيرو پرسگرێكان به‌حس بكه‌ت ب ديتنا مه‌ ره‌وشه‌نبيره‌ جڤاكى دگوهريت وبه‌ره‌ڤ جڤاكه‌كێ مه‌ده‌نى وشارستانى و ديموكراسى ده‌ته‌رێ. تاكو ئه‌ڤ جڤاكه‌ بشێت دگه‌ل دونيا مودێرنا ئه‌ڤرو دابژيت و خوبگونجينيت
ئه‌دوارد سه‌ عيد دبێژيت: "ره‌وشه‌نبير ئه‌و نى يه‌كو بتنێ به‌رێ خو دده‌ته‌ هه‌ر مه‌سه‌له‌كێ ومايێ خو تێناكه‌ت، و
ئه‌و كه‌س ناهێته‌ هژمارتن ره‌وشه‌نبير. راسته‌ نڤيسه‌ر و خوانده‌ ڤانه‌ ،لێ ديسان ناهێته‌ هژمارتن ره‌وشه‌نبير
ئه‌نه‌تول فرانس دبێژيت: "مروڤى ره‌وشه‌نبير پێدڤێ يه‌ ئه‌و كه‌س بيت كو د به‌رژه‌وه‌ندا گشتى دا كاربكه‌ن و
هيچ ئارمانجه‌كا سياسى ل پشت نه‌بيتن"
گرامشى دبێژيت :"ئه‌م هه‌مى ره‌وشه‌نبيرين, لێ ئه‌م هه‌مى رولێ ره‌وشه‌نبيرى نابينين ئه‌ڤجا ده‌مێ
مروڤ به‌حسێ ره‌وشه‌نبيرى دكه‌ت, پێدڤى يه‌ ره‌وشه‌نبيرى بيروبو چوون وپروژێ خو هه‌بيت"
ره‌نگه‌ مه‌ گه‌له‌ك كه‌س هه‌بن, دناڤ روژنامه‌ و گوڤاران دا كاردكه‌ت ،گه‌له‌ك ژ وان نڤيسه‌ران و گه‌له‌ك ژى روژنامه‌ڤانن، لێ مه‌رج نينه‌ ئه‌ڤه‌ هه‌مى ره‌وشه‌ نبيرين. هنده‌ك كه‌س هه‌نه‌ ژ ده‌رڤه‌رى نڤيسين و روژنامان دانه‌, لێ ب باوه‌ريامه‌ ره‌وشه‌نبيرێن ژێهاتى وچالاكن, كو درێيا ئه‌ڤى سياسه‌تى كو نها ده‌سهه‌لات په‌يره‌و دكه‌ت جڤاك ناهێته‌ گورين ژبه‌ر هندێ كه‌سێ ره‌وشه‌نبير به‌رپرسێ سه‌ره‌كى يه‌ ل به‌رده‌م نه‌بوونا بوچونه‌كا ره‌خنه‌يى. بوچوونه‌ك ژلايێ سياسيان هه‌يه‌ و دبێژن كه‌سانێن ره‌وشه‌نبير ئاژاوه‌ چينه‌؟
ب ديتنا مه‌ پێدڤى يه‌ ئه‌ڤ ئاژاوه‌ دنێڤ ره‌وشه‌نبير و سياسیان دا هه‌بيت , چونكه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ روحيه‌ته‌ نه‌بيت, هيچ ره‌وشه‌نبيره‌ك نه‌شێت چ ده‌زگايه‌كێ تێك ده‌ت و جاره‌كا دى بونياد بنێته‌ڤه‌ گه‌له‌ك جاران به‌حسێ ره‌وشه‌نبير و ده‌سهه‌لاتێ دهێته‌كرن , يا ژ مه‌وه‌ره‌ پێدڤى يه‌ ڤالايه‌ك دنيڤبه‌را ره‌وشه‌نبيرى و ده‌سهه‌لاتێ دا هه‌بيت. ئه‌ڤ ڤالايه‌ ژى هه‌لا هندێ ده‌رخسێنيت كو ره‌وشه‌نبير هه‌مى بيرو بوچونێن خويێن ره‌خه‌نێ ده‌رببريت. ژبه‌ر هندێ دوى ده‌مى دا ره‌وشه‌نبير دێ بيته‌ پروسه‌يه‌ك ژده‌سهه‌لاتێ ,كودبێژنى ره‌وشه‌نبيرێ ره‌خنه‌گر. و ديسان ره‌وشه‌نبير هه‌مى وه‌ك ئيك نينن و هه‌ميان ژى وه‌ك ئێك,ئێك بيرو بوچونێن .و هنده‌ك كه‌س كارێ ره‌وشه‌نبيرى بتنێ ب ره‌خنه‌گرتن دزانن. ب ديتنا مه‌ گه‌له‌ك كه‌س هه‌نه‌ ناڤێ ره‌وشه‌نبيريا ب هێزن و توانا ل سه‌ر هه‌يه‌ لێ د ده‌مه‌كێ دا كومه‌كا بابه‌تێن گرنگ و گرێدايى گورينا جڤاكى دسه‌رێ وان دايه‌ و هزره‌كا سه‌رده‌مانه‌ ل ده‌ڤ وان هه‌يه‌ ,
بوجڤاك به‌ره‌ڤ مه‌ده‌نيه‌تى لێ دبێژين جهێ داخێ يه‌ كوتا نهاژى ئه‌و جورئه‌ت نه‌دايه‌ خوكو وان هزروبير و بوچونێن هه‌ين به‌لاڤ بكه‌ن , چونكه‌ ژموچى خو موچێ خو ژكورسيكا خو دترسن نه‌وه‌ك موچێ وان بهێته‌ برين وكورسيكا وان بده‌ نه‌ كه‌ سه‌ كى دى ئايا ئه‌ ڤه‌ كيرى ره‌وشه‌ نبيره‌ و بوچى مه‌ مه‌ زنترين ناڤى ره‌وشه‌ نبيرى لێنايه‌ ؟ يان بتنێ (ناڤه‌كێ گران وگونده‌كێ ويرانه‌ )پيدڤى يه‌ ره‌وشه‌نبيرى ئاخفتنا خو هه‌ بيت بێكو گو هى وى ژ هندێ بيت كانى پشتى ئاخفتنا وى چ بو هێته‌ كرن پيدڤى يه‌ ره‌وشه‌ نبيركار بو هندێ بكه‌ت كو زه‌مانه‌ تێ بو ئازاديێ په‌ يدا بكه‌ ت نه‌وه‌ك بيژيت : ئه‌ز نائاخڤم چونكه‌ ئازادى نينه‌ و ئازادى ژى تشته‌ك نينه‌ كو ده‌سه‌لات بساناهى بده‌ته‌ ره‌وشه‌نبيران ئه‌گه‌ر ئه‌و ره‌وشه‌ نبيرێ ل هيڤيا هندى بيت كوده‌سهه‌لات بێژيتى كه‌ره‌مكه‌ ره‌خنێ ژمه‌بگره‌ ئه‌و ره‌وشه‌ نبيره‌كى گه‌ له‌ك ساويلكه‌ و ترسنوكه‌ چونكه‌ پيدڤى يه‌ وه‌كو چه‌وا ئاڤ ريكا خوڤه‌ دكه‌ت ره‌وشه‌نبير ژى وه‌سا ريكا خو ڤه‌كه‌ت هيچ ده‌سهه‌لاته‌ك د دونيايێ دانينه‌ كو بيژيته‌ ره‌وشه‌ نبيرى ره‌خنێ ژ مه‌بگره‌ ل تاكو ل كوردستانێ ئه‌ڤ چه‌نده‌ هه‌بيت:
ل ده‌ستپيكا دوماهيكێ ژى دێ بابه‌تى خو ب چه‌ند خاله‌كان قوفل كه‌ين.
ئه‌ رى ره‌وشه‌نبيرێ مه‌ ژده‌سهه‌ لاتێ دترسيت ,يان ژ پاريێ نابى دترسيت؟
هه‌ مى ره‌وشه‌ نبيره‌ك گرێدايى ده‌ سهه‌ تێيه‌ يان نه‌
ئايا دبيت ره‌وشه‌نبير ژياسايێ ده‌ربكه‌ ڤيت وچ ياسا بونه‌بن هه‌رتشته‌كى بكه‌ت بخو ب ئازادى بزانيت؟
ئايا پيدڤى يه‌ ره‌وشه‌نبير دبه‌رژه‌وندا گشتى كاربكه‌ت ,يان تاكه‌ كه‌سى؟
ئه‌رى ئه‌م دشيين بێژين ل وه‌لاتێ مه‌ كو كوردستانه‌ مه‌ نوخبا ره‌وشه‌نبيرى هه‌يه‌ ؟

ئه‌ ڤ بابه‌ تێ ل سه‌رى مه‌به‌حس كرى كو چه‌ند ين پرسێن ئالو ز و بگره‌ و ڤه‌كێشه‌تيدا هه‌نه‌ لێ ل گورديتنا مه‌ و وان فويله‌ سوفێن مه‌به‌حس ژيكرين ره‌وشه‌نبير و ره‌وشه‌ نبيرى ئه‌ڤه‌يه‌ پيناسا وێ و ئه‌گه‌ر ديتنه‌كا دييا جوداژى هه‌بيت دێ هيڤيا به‌رسڤێ بين.


 

پرتووک